Plus d'options

Prononciation

Fréquence d'emploi : 

Attesté dans : 
NDBF
GBAHE

Variantes historiques ou dialectales attestées : 
1
Afficher les variantes

Définition :  Masquer la définition

I. H.b. A. 1. Santad kreñv a ra d'ub. krediñ en un doue, e Doue hag er c'helennadurezhioù diwar e benn. Tomm eo ar feiz kristen en he c'halon. Dihuniñ ar feiz e kalon ub. : reiñ birvidigezh en-dro d'ar santad-se. Mervel evit ar feiz. Ur vro leun a feiz. [1878] N’em eus ket a aon rak ar marv, emezi, rak an aotrou Branelleg, merzheriet evit ar feiz, a deuio da zigeriñ din dor ar Baradoz. [1954] Met bez’ e oa neuze ur strollad hejerien-o-zoull, enebourien ar feiz gristen ha kerkoulz all a-enep da Vreizh, daoust ha ma veze graet diouto « les Bleus de Bretagne ». & Ent strizh Kredenn ar gristenien. Un diskar zo deuet war ar feiz er barrez-se. & Feiz dister a zen : den zo bihan ar feiz ennañ. DHS. kredenn. 2. Hollad kelennadurezhioù un iliz, an Iliz. Prezeg ar feiz. B. 1. Kred, fiziañs. Kaout feiz en ub. Kaout feiz e talvoudegezh ar vuhez. Kollet o deus ar feiz en o stourm. 2. Lealded, fealded. Touiñ udb. war e feiz. & Trl. Mirout e feiz : delc'her d'e c'her. & Terriñ e feiz : terriñ e c'her. & Trl. estl. War ma feiz ! : m'en tou. II. Estl. 1. Feiz ! : estlammadell a zistager e deroù ul lavarenn p'emeur o vont da zisklêriañ e soñj, pe evit pouezañ war ur respont. Feiz, ya !, feiz, nann ! Feiz, evit doare oc'h furoc'h ! [1954] « Arsa, petra ac'h eus d' ober bemdeiz gant ar bara-se ? - « Feiz, emezon, boueta va evn ! » & GALLEK. [1954] Va feiz. [1954] Anzav a ris kement-se gant kalz a geuz d’am Aotrounez ha, va feiz, en ur gimiadiñ diouzhin ne voent ket evit tevel e oant a-grenn a-du ganin. & E feiz ! : feiz ! [1878] Bizañ a ris evit an eil gwech, hag, e feiz, eñ eo an hini a yoa aet da fall. Kouezhañ a reas marv-mik... 2. Termen a ya d'ober estlammadelloù. Feiz da'm Doue ! Feiz da Zoue ! & (impl. gant gerioù dic'harvaat evit tremen hep menegiñ anv Doue) Feiz da'm butun ! Feiz da'm buhez !

Exemples historiques : 
124
Masquer la liste des exemples

feiz

900
Référence : BRPC p320

fidlon [feiz leun]

900
Référence : BRPC p321

fedgard [feiz garzh]

1171
Référence : BRPC p321

feiz

1499
Référence : LVBCA p76 (foy ou creance)

Neuze ez komañsas ar werc'hez da brezeg dezhe ar joaioù eternel a Zoue hag en o c'hoñvertisas d'ar fez katolik, hag ez lavaras dezhe he devije ar gurun a verzhirinti.

1576
Référence : Cath p17

Hag ar werc'hez santez Katell o c'hoñforte hag o eksite da vezañ koñstant ha ferm da c'houzañv merzherienti, ha gant dilijañs o instruas er fez.

1576
Référence : Cath p15

Inkontinant, Porfirius en em brezantas dirazañ en ul lavaret[ : «] Me am eus sebeliet korf ar rouanez, gwir servijerez da Jezuz-Krist hag am eus recevet ar feiz a Jezuz-Krist[. »]

1576
Référence : Cath p22

[«]Hag inkontinant ez aparisas an ael dezhi hag he admonetas da vezañ ferm ha konstant[;] ivez he asuriñ [a reas] na vise ket hepmuiken faezhet gant an re-se, hogen ivez en o c'hoñvertise d'an fez, hag en o c'honduize da vezañ merzherien[.»]

1576
Référence : Cath p12

10. Grit din ivez kaout feiz vras / Da garet Doue neb am c'hroueas. / Nep droug en vro na c'hallo noaz[out] / D'an holl gristenien a brenas

1622
Référence : Do. p61

M. Pe evit tra en [sin ar groaz] grit-hu er feson-se ? D. Kentañ evit digas em memoar an daou vister priñsipal eus hor feiz; unan eus an Drinded vinniget, o tont da bronoñs ar c'homzoù-mañ : en anv an Tad, ha'r Mab, ha'r Spered santel; an eil eo eus ar marv ha'r Pasion hor Salver binniget, pehini ouzh en em vezañ graet den en deus anduret marv evidomp en ur groaz.

1622
Référence : Do. p8

M. Pet tra zo neseser d'ar C'hristen evit e silvidigezh ha da arriout en e fin ? D. Pevar : Feiz, Esperañs, Karantez, hag euvroù mat.

1622
Référence : Do. p10

M. Petra a gredit-hu dre ar feiz ? D. Kement a zelc'h hag a gred hor mamm sant[el an] Iliz katolik, Apostolik ha roman, ha spesialamant an artikloù zo aretet er Gredo.

1622
Référence : Do. p10

M. Na pe evit tra c'hoazh ? D. Palamour maz ro hon salver binniget kalz a vadaoù hag a c'hrasoù en vertuz a'n sin-mañ pa en grer gant un gwir feiz.

1622
Référence : Do. p8

feiz

1659
Référence : LDJM.1 pg creance, foy

[M.] Petra eo priedelezh ? D. Ur sakramant, pe en hini ar mal hag ar femel en em goñjoent asambles dre ar feiz hag ar promesa an eil d'egile e fas an Iliz, evit kaout lignez, e instruiñ ervat, hag evitañ ar pec'hed a fornikasion.

1677
Référence : Do. p49

M. Na pe evit tra c'hoazh? D. Abalamour ma ro hon Salver binniget kalz a vadoù hag a c'hrasoù er vertuz ar Sin-mañ, pa er greer gant ur gwir Feiz.

1677
Référence : Do. p9

M. Pe evit tra er [sin ar groaz] gret-hu er feson-se ? D. Da gentañ, evit digas ar memoar eus an daou Vister priñsipal eus hor Feiz ; unan, eus an Drinded binniget, en ur bronoñs ar c'homzoù-mañ : En Hanv an Tad, hag ar Mab, hag ar Spered santel ; an eil, eus ar marv ha Pasion hon Salver, pehini[,] ouzh en em vezañ graet den, en deus anduret ar marv evidomp-holl en ur Groaz.

1677
Référence : Do. p9

brezel diwar-benn ar feiz

1732
Référence : GReg pg guerre (Guerre de Religion.)

neb n'en deus na feiz na reizh

1732
Référence : GReg pg athée (qui nie la divinité)

falsañ e feiz

1732
Référence : GReg pg fausser (sa foi, manquer à sa parole), foi (Fausser sa foi.)

ar feiz katolik, abostolik, ha romen

1732
Référence : GReg pg (la Foi) Catholique (Apostolique, & Romaine)

ne c'hwitan ket, em feiz

1732
Référence : GReg pg je me porte bien, à votre service

prezeg d'ar barbailhoded ar poentoù eus ar feiz pere a nac'hont

1732
Référence : GReg pg (prêcher la) controverse (aux hérétiques)

feiz

1732
Référence : GReg pg creance (croïance, foi), foi (vertu Théologale), foi (Foi, créance.), foi (Foi, fidélité.)

graet feiz ha gwazoniezh

1732
Référence : GReg pg foi (Faire foi & hommage, pp.)

mervel evit an difenn eus ar feiz

1732
Référence : GReg pg (mourir pour la) défense (de la foi)

soufr ar marv evit difenn ar feiz kristen

1732
Référence : GReg pg (mourir pour la) défense (de la foi)

dijunet en deus beure mat, ma feiz

1732
Référence : GReg pg (il a) dejeûné (de bon matin)

hep na feiz na reizh

1732
Référence : GReg pg deloyal (ale, qui n'a ni foi ni loi)

disparaj a feiz, a gredenn, a lezenn

1732
Référence : GReg pg différence (de Religion, qui est un empêchement de mariage)

dispar a feiz

1732
Référence : GReg pg different (en fait de Religion)

reol eus ar feiz

1732
Référence : GReg pg dogme (de foi)

gwirionez eus ar feiz

1732
Référence : GReg pg dogme (de foi)

ober feiz ha gwazoniezh

1732
Référence : GReg pg foi (Faire foi & hommage.)

feiz ha gwazoniezh

1732
Référence : GReg pg foi (Foi, & hommage.)

feiz ha gwazoniezh

1732
Référence : GReg pg foi (Foi, & hommage.)

Dalc'h pe da hini ez renker ober feiz ha gwazoniezh.

1732
Référence : GReg pg fief (Fief dominant, à qui on doit foi & hommage.)

Reiñ e dalc'h, un douar, pe ur gwir bennak, gant karg da ober feiz ha gwazoniezh, ha gant ur garg all bennak.

1732
Référence : GReg pg fieffer (donner en Fief une terre, un droit à la charge de foi & hommage, & de quelque redevance.)

torret e feiz

1732
Référence : GReg pg foi (Fausser sa foi, pp.)

terriñ e feiz

1732
Référence : GReg pg foi (Fausser sa foi)

falset e feiz

1732
Référence : GReg pg foi (Fausser sa foi, pp.)

ar feiz

1732
Référence : GReg pg foi (vertu Théologale)

feiz

1732
Référence : GReg pg foi (vertu Théologale), foi (Foi, fidélité.)

ar fe

1732
Référence : GReg pg foi (vertu Théologale, Van.)

feiz

1732
Référence : GReg pg foi (vertu Théologale, Van.)

Dre ar feiz e kreder ur wirionez pehini ned eo ket aznat.

1732
Référence : GReg pg foi (La foi est un consentement à une verité qui n'est pas évidente.)

ur feiz bev

1732
Référence : GReg pg foi (Une foi vive.)

ur feiz elumet

1732
Référence : GReg pg foi (Une foi vive.)

Hep ar feiz ned eus ket a euvrioù a gement a c'halle militout ar baradoz.

1732
Référence : GReg pg foi (Sans la foi les œuvres sont mortes.)

An euvriou ar re wellañ ne delvont netra hep ket ar feiz.

1732
Référence : GReg pg foi (Sans la foi les œuvres sont mortes.)

miret e feiz

1732
Référence : GReg pg foi (Garder sa foi, pp.)

dilez eus ar feiz kristen

1732
Référence : GReg pg apostasie

dre va feiz

1732
Référence : GReg pg foi (Par ma foi)

en ma feiz

1732
Référence : GReg pg foi (Par ma foi)

Luther ar fallakr a zilezas ken e urzh ken ar feiz katolik

1732
Référence : GReg pg apostasier

merzher e vez neb a soufr evit kreskadurezh ar feiz hag a varv evit he difennadur

1732
Référence : GReg pg accroissement

em feiz

1732
Référence : GReg pg foi (Par ma foi)

un akt a feiz

1732
Référence : GReg pg acte

ar feiz abostolik

1732
Référence : GReg pg apostolique

fazioù ostinet er feiz

1732
Référence : GReg pg heresie (p.)

fazi ostinet er feiz

1732
Référence : GReg pg heresie

tadoù-a-feiz

1850
Référence : GON.II.HV pg tâd-a-feiz (père de la foi. jésuite. Pl.)

fe

1850
Référence : GON.II pg fé, feiz (foi. croyance. dogme. fidélité. probité. assurance. témoignage. Hors de Léon "fé").

feiz

1850
Référence : GON.II pg fé, feiz (foi. croyance. dogme. fidélité. probité. assurance. témoignage), fisiañs, fisiout

Dre ar feiz e kreder ur wirionez pehini ned eo ket anat.

1850
Référence : GON.II pg feiz (La foi est un consentement à une vérité qui n'est pas évidente.)

hep na feiz na reizh

1850
Référence : GON.II pg feiz (sans foi ni loi).

Gwiziegezh e-keñver Doue hag ar feiz

1850
Référence : GON.II.HV pg gwiziégez (théologie, science qui a pour objet Dieu et la religion).

tad-a-feiz

1850
Référence : GON.II.HV pg tâd-a-feiz (père de la foi. jésuite).

— « Eo da, e feiz ! eme eben, / Hag a galon vat diganen, / Ar pezh am beus az po founnus. »

1867
Référence : MGK p126

— « Me eo hennezh, e feiz ! » 'me unan o tremen.

1867
Référence : MGK p69

« Pegen diaes eo bevañ ! Mat ! mat ! n'eus forzh a-se, / Lakaet em beus em fenn ne zrebin kig morse, / Tamm kig hiziviken ned ay dindan va staon, / Kentoc'h, m'en tou, va feiz ! e varvfen gant an naon. »

1867
Référence : MGK p83

Evel-se ne voe ket pell ar frapad : leveoù ar Sent a voe gwerzhet dre bevar c’horn ar vro, ha roet kazi evit netra, rak ezhomm arc’hant a yoa, ha ne gaved ket kalz a dud da deuler war al leveoù-se, rak ar feiz a yoa c’hoazh bev e goueled kalon ar Vretoned.

1877
Référence : EKG.I. p.2

Nann, tud kozh bro Perroz n’oant ket tud aonik : feiz don a oa en o c’halon, ha fiziout a raent e Doue hollc’halloudek.

1877
Référence : EKG.I. p.100

Tud Perroz n’oant ket evit dont war-eeun eus ar gêr, rak ul lastez soudarded, hanvet "garde-kot", leun a feiz fall, a fallagriezh hag a drubarderezh, deuet di, war o meno, evit difenn ar vro a-enep ar Saozon, ha ne raent nemet laerezh hag en em vezviñ, o divije buan o diskuilhet hag o c’haset d’ar marv.

1877
Référence : EKG.I. p.97-98

Petra a soñjan ? E feiz, netra a vat ebet, avat. Jañ-Mari a zo sec’h ha rok an tamm anezhañ ; e dri [m]ab o deus an aer da vezañ paotred start, ha n’o deus ket aon rak o skeud.

1877
Référence : EKG.I. p.74

— Setu me barnet d’ar marv. E galon a rannas, me 'gred, rak antronoz e rentas e ene d’e Grouer, goude bezañ chomet start en e feiz hag en e relijion.

1877
Référence : EKG.I. p.10

Doue, a gav din, n’en deus ket ankounac’haet madoberoù ar re gozh, rak abaoe ar feiz ne deus graet nemet en em astenn hag en em greñvaat muioc’h-mui e Plougerne.

1877
Référence : EKG.I. p.238

An Aotrou de Poulpiquet [Poulpiked] hag e gureed, a yoa aet lod anezho er-maez eus ar vro, lod all a yoa kuzhet mat en tiez gant an dud a feiz a Blougerne.

1877
Référence : EKG.I. p.230

Ha n'eo ket gwir o deus graet gwellañ ma c’hellent evit disc'hriziennañ ar feiz eus hor bro ?

1877
Référence : EKG.I. p.168

Mes e Montroulez [ez] eus bet tud a feiz, tud a galon a-hed ar wech. An holl en em savas a-enep an dispac’herien, hag iliz Itron-Varia-ar-Vur a chomas en he sav.

1877
Référence : EKG.I. p.156

Neuze kerkoulz ha bremañ ned eo na kalon na feiz a vanke e Kastell.

1878
Référence : EKG.II p.216

Bizañ a ris evit an eil gwech, hag, e feiz, eñ eo an hini a yoa aet da fall. Kouezhañ a reas marv-mik...

1878
Référence : EKG.II p.89

N’em eus ket a aon rak ar marv, emezi, rak an aotrou Branelleg, merzheriet evit ar feiz, a deuio da zigeriñ din dor ar Baradoz.

1878
Référence : EKG.II p.233

Ar varn a zo douget / N’ez eus mui a dermen ; / Dilenn zo din roet / A zaou gant al lezenn : / Pe dinac’hañ ar feiz, / Pe bezañ dibennet.

1878
Référence : EKG.II p.246

Trec’het gant ur fe[iz] ken nerzhus, / Raktal outañ e komz Jezuz

1898
Référence : KZVR Supplément à la Croix des Côtes-du-Nord du dimanche 30 janvier 1898, p.1

O-unanik ha diskoazell ec’h eus dilezet anezho, hag int yaouank, dic’houzvez eus ar bed hag eus ar broadoù anezhañ, dirak tud estren deut a-bell, tud hep feiz na reizh, kantreerien ar mor hag an doureier.

1923
Référence : SKET p.112

Braster o feiz en doueed ha nerzh o glanded, setu an daou skor m’en em harpe warno mibien Vanos d’o c’has da benn.

1923
Référence : SKET p.76

E bask en deus graet gant kalon ha feiz, furchet en deus ha pizh, e goñsiañs.

1924
Référence : BILZ1 Niv. 43-44, p.1025 (Gouere-Eost 1924)

Feiz ganti !… — Abalamour da betra ? — Ha panevet, a lavare unan all… met peoc’h… — Ya, ya, peoc’h !… — Ac’hanta ! merc’hed, echu eo ho ragach ?…

1924
Référence : BILZ1 Niv. 41, p.943 (Mae 1924)

Feiz d’am aotrou d’an doulle ! eme ar barner, evel-se emañ kont ?

1924
Référence : BILZ1 Niv. 43-44, p.1033 (Gouere-Eost 1924)

Ur sulvezh, en feiz, Sul a-raok pardon ar Jaou, en miz gwengolo, e oa aet gant Yannig, Madelen ha Katellig, da Goad-ar-Jaou, da glask beüt ha da graoñ-kelveza.

1925
Référence : BILZ2 p.115

Hi a sklêrijenno buhez ar paotr hag a zigaso anezhañ d’ar porzh ha d’ar gêr, fidel d’ar garantez en deus roet hep feiz nag esperañs.

1925
Référence : BILZ2 p.180

Ennañ eo em eus desket kanañ, ennañ eo e sunis laezh ar feiz kristen en ur zeskiñ ar brezhoneg, santelañ yezh a zo en hollved.

1929
Référence : SVBV p.18

feiz

1931
Référence : VALL Levrlennadur p VIII

hep reizh na feiz

1931
Référence : VALL pg (sans) aveu

kredenn a feiz

1931
Référence : VALL pg article (de foi)

lusk a feiz

1931
Référence : VALL pg acte (de foi)

dianzavadenn feiz

1931
Référence : VALL pg (une) apostasie

difennouriezh ar feiz

1931
Référence : VALL pg (science) apologétique

difennour ar feiz

1931
Référence : VALL pg apologiste

penngredenn a feiz

1931
Référence : VALL pg article (de foi)

difennus d'ar feiz

1931
Référence : VALL pg apologétique

e feiz ya !

1931
Référence : VALL pg (eh) bien (oui)

A feiz, ne oa ket graet gant koad, na petra ‘ta, hag ar c’hozh paotr yaouank kozh a oa anezhañ en doa arc’hant ha karantez da ziouerout.

1944
Référence : EURW.1 p.89

Ober a rejomp ar veaj hir-se gant e-leizh a dud eus hon anaoudegezh, ar bagonioù a oa leun-kouch ha diskoñfortus ; pep hini a oa gantañ paneradoù boued hag evaj ; alies e chomed eurvezhioù er garioù ; mes ar feiz a galonekae an holl, hast warno da welout mirakloù Lourd.

1944
Référence : EURW.1 p65

Kement a garan, amañ 'm eus desket er c'harout : ar feiz naturel, ar gredenn eeun, al labour ordinal, an dud izel, ar gwez derv, al lannoù, ar girzhier, ar stêrioù, ar vein-hir, ar chapelioù, hag an holl draoù benniget a vev en o skeud santel.

1944
Référence : EURW.1 p.15

« Feiz ! » eme Lukaz, « kanañ a rit d’hoc’h eontr un interamant a gentañ klas ! Mes arabat eo seniñ ar c’hañv re abred, rak marteze hoc’h eontr a zo yac’h-pesk, ha ker buan e vefe gwelet o tont amañ da c’houlenn diganin ur chopinad sistr. »

1944
Référence : ATST p.15

— « A ! feiz ! » a lavaras ar merc’hed gant ur figur tagnous, « ma emañ evel-se ar jeu, mat pell ’zo ! »

1944
Référence : ATST p.39

— « Ya, un trouz spontus. » — « Petra ’sinifi an trouz-se ? » — « Feiz ! n’ouzon ket ; biskoazh em buhez n’em eus klevet ur seurt trouz.

1944
Référence : ATST p.71

Gab Winamant, ma zad-iou a en em engouestlas e bagad chouanted Herri de Saizy, hag a chomas pevar pe bemp bloaz gant ar fuzul war e chouk, da stourm evit « ar Feiz hag ar Vro ».

1944
Référence : EURW.1 p9

Diaes [e]n em gave ar breur Arturo. Paotr e oa da c'houzañv ar verzherinti evit e feiz.

1949
Référence : SIZH p.41

- Ur werz nevez emaoc'h o lipat, breur Arturo ? a c'houlennas. - Feiz, nann !

1949
Référence : SIZH p.47

Goulenn a rae diganin a-wechoù va mamm-gozh : « Arsa, petra ac'h eus d' ober bemdeiz gant ar bara-se ? - « Feiz, emezon, boueta va evn ! »

1954
Référence : VAZA p.14

« N’eus forzh, Pax omnibus ! » emezo, d’an holl nemet d’o c’henvroidi beleien ha tud a feiz.

1954
Référence : VAZA p.121

N'eo ket abalamour ne oa ket un den a feiz, ar c'hontrol eo ; re vil, war a grede dezhañ, e veze graet d'an Aotrou Doue en ilizoù, ha hervezañ re griz holl e oa ar veleien : « Ur vezh eo dezho, emezañ, leuskel hor Salver da baouranteiñ e noazh-pilh, koulz eo lavarout, war e groaz ».

1954
Référence : VAZA p.22

Met bez’ e oa neuze ur strollad hejerien-o-zoull, enebourien ar feiz gristen ha kerkoulz-all a-enep da Vreizh, daoust ha ma veze graet diouto « les Bleus de Bretagne ».

1954
Référence : VAZA p.55

Anzav a ris kement-se gant kalz a geuz d’am Aotronez [Aotrounez] ha, va feiz, en ur gimiadiñ diouzhin ne voent ket evit tevel e oant a-grenn a-du ganin.

1954
Référence : VAZA p.74

Hervez 'gleven, ha ma lavaran gaou e ran war-lerc'h meur a hini, kelennet ha savet e oa bet an darn vuiañ eus ar merc'hed-se gant al leanezed, ha derc'hel a raent bepred d'o feiz petra bennak m'o devoa gw[a]ll abred faoutet o botez.

1954
Référence : VAZA p.93-94

Pebezh glac’har ’ta, pegement a wad fall adal ma teuje da c’houzout e oan dindan dimeziñ ha gant piv ?... gant ur C’hallez divroet, ur vaouez na ouie na Pater, na Noster, ur ganfardez hep feiz na reizh, ul liboudenn bennak evel an holl verc’hed na vevent ket war ar maez, rak a[-]gorn e selle zoken ouzh plac’hed Landreger, da vihanañ ar re na oant ket diwar noblañs pe vourc’hizien vras.

1955
Référence : VBRU p.2

Arc'hoazh pe zroug, ivez pe reuz, / Ma vezont diouzh ar Pab ? / D'hor gwir veleien hor bo keuz / Ha kerse 'vel d'e dad ar mab, / P'er gra emzivad ar marv. / Hor planedenn' vo didruez / Hag hor feiz heskinet garv. / Tristidigezh 'hed hor buhez !

1960
Référence : PETO pp.13-14

Kent eo kiriek ar gredenn drist / Diwar-benn beli Vikel Krist / Ma kav n'eo mui ma c'hredenn reizh / Hag e trubardan ar wir Feiz.

1960
Référence : PETO p31

Diouzh an noz, en un darnaouenn / Eus hor bro, e c'halv ar gaouenn / Ar baotred vat da vont a-stroll / Ouzh enebourien fall ha foll / Deuet da waskañ feuls hor feiz / Ha, ken gwazh all, da wastañ Breizh.

1960
Référence : PETO pp.57-58

Ur wech kempennet ne oa ket divalav, e feiz, ar geriadenn da welout.

1985
Référence : DGBD p141

Homañ a ra d'an dud stourm dre aktoù a feiz seul wech ma vezont kounnaret, gant ar spi e tilezo an enebourien o doareoù fall d'ober ha d'en em zerc'hel.

2015
Référence : DISENT p21

L'Office public de la langue bretonne