Plus d'options

Prononciation

Fréquence d'emploi : 

Attesté dans : 
NDBF
GBAHE

Définition :  Masquer la définition

I. (db. an dud) 1. Rann eus ar penn a valir diouzh an dremm, etre an tal hag ar weuz laez, enni diaraog ar gavenn, a ra organ ar c'hwesha. Ur fri togn : berr ha ledan diouzh an traoñ. Ur fri sparfell : kromm. [1954] Gwelout a ran c’hoazh dirazon ar Bitouz kozh, hor segond-mestr gwernier, ur podig a zen anezhañ gant ur fri togn hag ur voue ruz-tan [...]. & PEMDEZ Ur fri koad : bras, kromm prl. [1954] Un dro bennak e tegouezhas da Fañch bezañ dornet e giz-se, ha pa zeuas da Grec’h Eliez al lun ar beure, bez’ oa e-dro d’e fri-koad ur vevenn lien staget gant spilhoù hag ur pennad gloan du : ur paotr brav, pa lavaran deoc’h ! & Kribenn ar fri : al linenn ma kej daou du ar fri an eil ouzh egile. & Stagell, speurenn ar fri : ar pezh a zisrann kavenn ar fri etre daou. Kouezhañ war e fri : kouezhañ ha stekiñ e fri ouzh an douar. 2. C'hwezhañ, sec'hañ e fri : skarzhañ ar mic'hi pe an dour anezhañ. & Stankañ e fri : evit mirout a glevet ur c'hwezh fall. 3. Dre skeud. En em gavout fri-ouzh-fri gant ub. : tal-ouzh-tal gantañ a-greiz-holl. 4. (db. loened zo) Rann diaraok an dremm a valir dioutañ. Fri ur marc'h, ur vuoc'h. HS. min, moj. II. Dre ast., PEMDEZ A. 1. Korf (ub.). Ne oa ket da fri er stal-se : ne oas ket eno. Ne dennont ket o fri eus an ti-se : atav e vezont eno. Tenn da fri er-maez un tammig ! : diskouez dimp da benn, na chom ket kuzhet ! & Trl. skeud. Lakaat e fri war an douar : bezañ ganet. 2. Dre skeud., PEMDEZ Tennañ e fri a wall afer : en em sachañ diouzh ur gwall abadenn. B. Dre heveleb., PEMDEZ Beg (udb.). Emañ fri ar patatez er-maez : n'emaint ket penn-da-benn en douar. C'hwezhañ e fri d'ur c'houlaouenn goar : he lazhañ. C. Dre ast., PEMDEZ Barregezh da glevet ar c'hwezhioù. N'ec'h eus tamm fri. & Bezañ tanav e fri : klevet mat-kenañ ar c'hwezhioù. D. Dre skeud., PEMDEZ Ger a dalvez da aroueziñ ar ranellerezh. N'ay ket ho fri aze ! : ne viot ket lezet da ranellat ! & Ur fri savet : ur fri-furch. & Bezañ hir e fri : bezañ ranell. & Sevel, gorren e fri : ranellat. & Sankañ e fri en un tu bnk. : c'hoari e fri-furch. E. Trl. skeud., PEMDEZ Bezañ tanav e fri : bezañ mat da zivinout ar pezh zo o vont da c'hoarvezout. [1955] Daoust ha n’am boa ket du-hont ur c’helenner eus an dibab, Toto Savigny, ur fri tanav anezhañ, darbet dezhañ bezañ aet da louarn ? & Krizañ e fri : mousklenniñ. & Krignat fri ub. : tabutal gantañ. & Sec'hañ e fri da ub. : reiñ ur gwiskad taolioù dezhañ. & C'hwezhañ e fri da ub. : reiñ dezhañ da gompren, dre gomz garv outañ prl., e rank reizhañ e emzalc'h, e zoareoù ober. & Kouezhañ war e fri, chom e fri war ar gloued, chom e fri hebiou : c'hwitañ. [1954] Siwazh ! evitañ da vezañ re verr, eme intanvez Ambroaz Thomas, manet eo evelkent va fri war ar gloued. & Chom fri ub. er wask : bezañ gwall dapet. & Kas ub. war-bouez, diwar-bouez, dre benn e fri, dre veg e fri : ober pezh a garer gantañ. & C'hoarzhin dindan e fri : dre guzh. & Bezañ ur banne dindan e fri : bezañ un tammig mezv. & Bezañ tomm d'e fri : bezañ hanter vezv. & Bezañ fri ha revr gant ub. : en em glevet mat-dispar gantañ. & Na sec'hañ e fri gant delioù kaol : bevañ war an ton bras. F. YEZHON. Vogalenn-fri, kensonenn-fri : a zistager dre ar fri.

Exemples historiques : 
99
Masquer la liste des exemples

penn ar fri

1499
Référence : LVBCA p21, 80, 160 (le bout du nez)

fri

1499
Référence : LVBCA p80 (nez)

stagell ar fri

1499
Référence : LVBCA p21, 80, 188 ('la cloison du nez')

fri touign

1659
Référence : LDJM.1 pg camus

fri Turked

1659
Référence : LDJM.1 pg camus

c'hwezhañ e fri

1659
Référence : LDJM.1 pg moucher

fri

1659
Référence : LDJM.1 pg narine

fri

1659
Référence : LDJM.1 pg nez

fri plat

1659
Référence : LDJM.1 pg camus

fri plat

1732
Référence : GReg pg camard (camus)

Herri ar fri bras

1732
Référence : GReg pg Henri (Henri IV.)

frioù turk

1732
Référence : GReg pg camard (camus)

fri turk

1732
Référence : GReg pg camard (camus)

fri kromm

1732
Référence : GReg pg aquilin

fri ibiliet

1732
Référence : GReg pg aquilin

fri sparfell

1732
Référence : GReg pg aquilin

frioù taltous

1732
Référence : GReg pg camard (camus)

fri ruz

1732
Référence : GReg pg (nez plein de) bouton(s)

fri bulbuennek

1732
Référence : GReg pg (nez plein de) bouton(s)

frioù moc'h

1732
Référence : GReg pg groin (museau de cochon, p.)

fri an hoc'h

1732
Référence : GReg pg groin (museau de cochon)

fri berr

1732
Référence : GReg pg camard (camus)

penn an fri

1732
Référence : GReg pg (le) bout (du nez)

fri

1732
Référence : GReg pg groin (museau de cochon)

frioù

1732
Référence : GReg pg groin (museau de cochon, p.)

fri tartous

1732
Référence : GReg pg camard (camus)

frioù plat

1732
Référence : GReg pg camard (camus)

frioù berr

1732
Référence : GReg pg camard (camus)

fri taltous

1732
Référence : GReg pg camard (camus)

frioù ruz

1732
Référence : GReg pg (nez plein de) bouton(s)

fri ruz glaou

1732
Référence : GReg pg (nez plein de) bouton(s)

fri leun a zrein-kig

1732
Référence : GReg pg (nez plein de) bouton(s)

fri touign

1732
Référence : GReg pg camard (camus)

frioù togn

1732
Référence : GReg pg camard (camus)

lienennoù fri

1850
Référence : GON.II.HV pg liénen-frî (Mouchoir, linge dont on se sert pour se moucher. Pl.)

Ur fri plat en deus.

1850
Référence : GON.II pg plâd (il a le nez plat).

Goloet eo e fri a zrein-kig.

1850
Référence : GON.II pg dréan-kîk (Il a le nez couvert de boutons).

ur fri

1850
Référence : GON.II pg eur (un nez)

fri

1850
Référence : GON.II pg frî (Nez, cette partie éminente du visage qui est entre le front et la bouche, et qui sert à l'odorat. Museau, cette partie de la tête de quelques animaux, qui comprend la gueule et le nez), mîn, morzéel

frioù

1850
Référence : GON.II pg frî (Nez, cette partie éminente du visage qui est entre le front et la bouche, et qui sert à l'odorat. Museau, cette partie de la tête de quelques animaux, qui comprend la gueule et le nez. Pl.)

Ur fri krogek en deus.

1850
Référence : GON.II pg frî (Il a un nez aquilin, un nez crochu).

C'hwezhit ho fri.

1850
Référence : GON.II pg frî (Mouchez-vous).

lienenn fri

1850
Référence : GON.II.HV pg liénen-frî (Mouchoir, linge dont on se sert pour se moucher).

Likit ho lunedoù war ho fri.

1850
Référence : GON.II.HV pg lunéden (prenez vos lunettes. HV.)

Ar c'hentañ, du e lêr, zo evel ur morian ; / An eil zo berr he fri ; hennezh, genoù ledan. / Evit lavaret berr, koant on ha yaouank c'hoazh ; / Amzer, amzer am beus da zibabañ ur gwaz.

1867
Référence : MGK p55-56

Goude aotrounez vras, krinet ganto o fri, A deuas pep eil tro, diouzh ma oa hir o dent, Da ziskargañ o gor : holl emezo 'oant sent : an tigred, ar bleizi, bete'ar c'hozh chas bihan A dlee d'ar Baradoz mont diwar hanter vann.

1867
Référence : MGK p25

Ar paour-kaezh ki ! Kerkent ha m’en em gavas ganen, e chomas ur pennad a-sav da sellet ouzhin. Ne zaleas da anaout, me ’gred, evitañ da vezañ ki, e oan ur c’hristen mat, disheñvel dioc’h ar soudarded, rak dont a reas d’am c’haout hag harpañ a reas e fri ouc’h va stomok.

1878
Référence : EKG.II p.28

Ha petra 'weljont ? Ur soudard torret e fri, leun a c’hwad e benn.

1878
Référence : EKG.II p.143

ar gwad a sinklas eus e fri

1909
Référence : BROU p. 421 (le sang lui jaillit du nez)

Gwelit ’ta, figus an aotrou, mar plij ; heugiñ na rez-te ket dirak ar c’hig-berv ? Kig berv da ur fri lous evel da hini-te !…

1924
Référence : BILZ1 Niv. 46, p.1090 (Here 1924).

Hiniennoù a oa ganto e beg o fri ur c’horn olifant keit ha ker sonn ha kreñvañ goaf ur brezelour.

1924
Référence : SKET.II p.41

Met ur c’hi, n’eus forzh pegen c'hwezigell dezhañ da vezañ, n’eo evelkent nemet ur c’hi, deut ur sorc’henn bennak dezhañ, evel ar re all, hemañ ne wele ket pelloc’h ha [sic] beg e fri.

1924
Référence : BILZ1 Niv. 43-44, p.1029 (Gouere-Eost 1924)

Ha gant beg e deod e lipe e vuzell, troñsal a rae e fri.

1924
Référence : BILZ1 Niv. 43-44, p.1027 (Gouere-Eost 1924)

Paotr strizh [1], brizhardennoù e-leizh e dal, war e zivjod, war e fri togn ; ur pennad blev melen dioutañ, ha lemm e lagad gwer-c’hlas digor ha frank. Koant ar paotr ? Ket ; seder ha dever ennañ.

1924
Référence : BILZ1 Niverenn 37, p.811 (Miz Genver 1924)

e fri etre ar pevar avel

1927
Référence : GERI.Ern pg avel

Sell Goulc'hen ! emeve d'ur c'henvroad, azezet ez eeun din, sell 'ta ! emaomp en em gavet damdost da Vassalia (Marseille), rak santout a ran c'hwezh ar c'hignen gant tud ar vro-mañ ! Ha te, kenveajour, c'hwezh peseurt a santez ?... – C'hwezh an ognon emezañ din ! – Ma, tanav eo da fri, keneil, rak skoet-mat ec'h eus, m'el lavar dit ! pa'z eo gwir Kreisteiziz n'o deus da lonkañ nemet soubenn an ognon bep pred : soubenn an ognon, kignen hag olivez mesk-ha-mesk, d'o lein, d'o merenn, d'o merenn-enderv, d'o c'hoan ha d'o askoan !

1929
Référence : SVBV p9

diwar-bouez e fri

1931
Référence : VALL pg (par le) bout (du nez)

fri kromm

1931
Référence : VALL pg (nez) aquilin

dre beg e fri

1931
Référence : VALL pg (par le) bout (du nez)

fri skoul

1931
Référence : VALL pg (nez) aquilin

chom e fri war ar gloued

1931
Référence : VALL pg (rester le) bec (dans l'eau)

dre benn e fri

1931
Référence : VALL pg (par le) bout (du nez)

fri koad

1931
Référence : VALL pg (nez) aquilin (Triv., sobriquet de personnes à grands nez, surtout aquilins).

fri dourgenn

1931
Référence : VALL pg (nez) aquilin (Triv., sobriquet de personnes à grands nez, surtout aquilins))

fri sparfell

1931
Référence : VALL pg (nez) aquilin

fri er

1931
Référence : VALL pg (nez) aquilin

fri erer

1931
Référence : VALL pg (nez) aquilin

Sklaer eo koulskoude n’he do ket amzer Mari da regiñ he zestamant, na kennebeut ar gerent da lakaat o fri en hon aferioù-ni.

1944
Référence : ATST p.94

« A ! bah ! ["ba !"] lavarit din ar wirionez ; aon hoc’h eus da vont da Garreg-al-Louarn abalamour m’eo deuet di, en noz diwezhañ, ar marichal daonet da welout ac’hanomp. Mes kredit ac’hanon, ne deuio ket div wech da glask lakaat e fri en hon aferioù-ni. Alo ! deomp ! »

1944
Référence : ATST p.129

E zaoulagad lemm, e fri kamm, a lakae anezhañ heñvel a-walc'h ouzh ur gaouenn ; gant ur vouezh trenk e lavaras d'am mamm dre belec'h mont d'an dortouer da aozañ ma gwele.

1944
Référence : EURW.1 p31

Ur bannac'h dour tremenet diouzh ar gibellig war beg ar fri ha setu graet ar ficherezh ; gwalc'hiñlec'hioù 'vel-just ne oa kont ebet anezho.

1944
Référence : EURW.1 p33

Ar marichal en doa keuz da vezañ bet re hir e fri. Ne fiche ket. — « Alo ! marichal, ma ne gredit ket mont, me a yelo en ho plas, » a lavaras unan.

1944
Référence : ATST p.117

A ! re hir eo bet e fri, ha kalz re hir e deod !…

1944
Référence : ATST p.117

— « N’on ket barrek ? Kement-se, n’eo ket ur fri lous eveldoc’h a zesko din ur vicher bennak ! » — « Dalc’h ’ta, neuze !… Dalc’h ’ta, neuze !… » Ha Lom a roeñve, ar pezh ma c’halle.

1944
Référence : ATST p.95-96

Ur penn tev en doa, gant lunedoù bras war e fri ruz ; lart e oa evel un Turk ; mes e vouezh ne oa ket stummet diouzh e gorf pounner ; komz a rae flour, mes skeiñ a rae kalet.

1944
Référence : EURW.1 p50

Ret e oa gortoz a-benn mont dirak ar bobl… ma vije marret ar park, ha ma ne vijemp ket frioù mic’hiek.

1944
Référence : EURW.1 p.206

Ha Lom da bolevat ha da bolevat start. Ar vag, avat, e-lec’h mont war-eeun d’an tu all, a droas he fri war-du Kastellin.

1944
Référence : ATST p.95

Buan, Lukaz a eeunas e lunedoù war e fri, mes pa sellas evit an eil gwech, ne welas mui netra : ar pakad du a oa aet dreist ar skluz.

1944
Référence : ATST p.12

Job a glaske an tu da lakaat e fri en armel ; ha ma he dije lavaret e voereb dezhañ : « O ! Job, c’hwi a zo ur paotr mat, gwelloc’h eget na grede din… Ya, it da glask ar medisin, hag a-raok mont, kemerit arc’hant eus ar valetennig aze, en armel… », Job a vije bet en e vutun. Job en doa c’hoant bras da c’houzout e pe seurt korn eus an armel edo an arc’hant.

1944
Référence : ATST p.41

— « Piv a yelo a-raok ? » Den ne astenne e fri. Mont a rejont betek an ti, asambles, goustad. Tok ! tok !

1944
Référence : ATST p.82

Nemet, na petra ! Te a zo bet re hir da fri, dalc'hmat.

1949
Référence : SIZH p.62

Gallet am bije lavarout d’ar vaouez-se : «Allas, Itron gaezh, n’eo ket diouzh he ment, na moarvat diouzh he fri, e wez prenet ur wiz ! »

1954
Référence : VAZA p.70

A-zruilhadoù e tirede ar saverien-o-fri d'ar gousperoù war-zigarez skrignal hag ober goap.

1954
Référence : VAZA p.23

Un dro bennak e tegouezhas da Fañch bezañ dornet e giz-se, ha pa zeuas da Grec’h Eliez al [L]un ar beure, bez’ oa e-dro d’e fri-koad ur vevenn lien staget gant spilhoù hag ur pennad gloan du : ur paotr brav, pa lavaran deoc’h !

1954
Référence : VAZA p.29

Siwazh ! evitañ da vezañ re verr, eme intanvez Ambroaz Thomas, manet eo evelkent va fri war ar gloued.

1954
Référence : VAZA p.71

Met ar peurliesañ ne zeskemp ket nemeur a dra e-pad an eur-se rak plijout a rae d’ar c’hozhiad kontañ d’e ganfarded yaouank kement tra iskis pe fentus c’hoarvezet gantañ du-mañ ha du-hont e broioù tra-mor [sic, tramor], ha dreist-holl an troñsadoù fromus graet e Valparaiso, Dakar, Singapour he [sic, ha] me oar me pelec’h c’hoazh ; en gwirionez, na kent na goude, biskoazh n’eo degouezhet din gwelout ur fri ken hir, ken ruspin ha ken porbolennet hag e hini.

1954
Référence : VAZA p.82-83

Pieds Plats ’vat a vounte e fri e pep lec’h ha plediñ a rae gant kement tra : ur gwaz strizh ha garv anezhañ, krenañ a rae pep hini dirazañ, hag adal goulou-deiz bete serr-noz e veze klevet o vouboual hag o veogal eus an eil korn d’egile.

1954
Référence : VAZA p.84

Gwelout a ran c’hoazh dirazon ar Bitouz kozh, hor segond-mestr gwernier, ur podig a zen anezhañ gant ur fri togn hag ur voue ruz-tan, en e goazez war ur pilgos, hag a bep tu dezhañ evel kolisted ouzh an aoter ur c’harter-mestr hanter vezv o tiskenn dezhañ gant ur founilh merglet gwin gwenn en e c’hourlañchenn.

1954
Référence : VAZA p.110

Daoust ha n’am boa ket du-hont ur c’helenner eus an dibab, Toto Savigny, ur fri tanav anezhañ, darbet dezhañ bezañ aet da louarn ?

1955
Référence : VBRU p.10

Sitoian kabiten, ne welan ket / Piv eo an den zo anezhañ anv. / Eus an noblañsoù amañ den ebet : / Tec'het int holl rak o fri zo tanav, / Gant aon rak ar bobl int nijet da bell / Evel, gant an avel, un dornad pell.

1960
Référence : PETO p36

Antoneta, gwallon ha taer, / Venne hon teuler war hon r... / Kouezhet eo war he fri, / Hag an holl ' c'hoarzh outi.

1960
Référence : PETO p44

Ha birviñ a rae ar vuhez a bep tu, neizhioù laboused a gaved a-ispilh ouzh ar plant troell, met ivez neizhiadoù gwesped, hag a veze peurvuiañ en uhelder ho fri, ur riskl deoc'h eta da vezañ flemmet, gant un dra vat koulskoude ne veze nemet un nebeud bihan a loened e pep neizh.

1985
Référence : DGBD p91

Klevet e vezent a bep tu deomp ha va zud ne oant ket re fier holl, rak tu e vije bet d'en em gavout fri-ha-fri ganto.

1985
Référence : DGBD p171

Ne weler diouto nemet begoù gwez o neuiñ ivez en oabl ha, war an dorn de[h]ou, en o c'heñver, e weler ivez beg Ndombo o sevel e fri tramek an neñv.

1985
Référence : DGBD p84

Heugus a-walc'h e oant e gwirionez. Frioù mic'hiek, mic'hi war o dremm, mic'hi war o genoù, war o daouarn. Mic'hi war o dilhad, war va dilhad din-me, torchañ o fri war ma bragez a raent bemdez.

2013
Référence : YUDAL p18

Ha gwashañ pezh 'zo, muntr ur mezeg meur, pezh a dalvez e vo klinikennoù, skiantourion, kazetennerion, dibaouez war hon skasoù - tre ar pezh a zo ezhomm, da vont didro ganti, evit chom gant e fri war ar gloued.

2015
Référence : EHPEA p46

[...] -kuit na grogfe ur poliser e-barzh ho fri evit sachañ ho penn war-dreñv, ar pezh a zo displijus ken-ha-ken...-

2015
Référence : DISENT p.95

Ul lunedoù moan o moull zo war e fri hag ur barv glas fonnus en deus.

2015
Référence : EHPEA p34

Abaoe ar poent ma oa deuet da chom er ranndi en-dro n'he doa ket lakaet he fri er-maez.

2023
Référence : DREAM p.42

L'Office public de la langue bretonne