Plus d'options

Prononciation

Fréquence d'emploi : 

Attesté dans : 
NDBF
GBAHE

Définition :  Masquer la définition

I. Ag. pet. 1. Anv-gwan a dalvez da verkañ ur renk, un niverenn urzhiañ a glot gant an niver daou, div. An eil nozvezh. An eil gwech, an eil tro. An eil estaj. An eil tizh. DHS. daouvet, divvet. 2. (dirak un ag. en e zerez-uhelañ degaset gant ur g. perc'h.) Anv-gwan a dalvez da verkañ ar renk a zeu diouzhtu a-raok an hini diwezhañ. An eil diwezhañ. An eil henañ : ar mab, ar verc'h koshañ goude ar mab, ar verc'h henañ. An eil koshañ : an hini koshañ goude ar c'hoshañ, ar goshañ-holl. & Ent strizh An eil koshañ : ar mab, ar verc'h eil henañ. & (dirak un ak.) An eil... diwezhañ : an den, an dra a zeu diouzhtu a-raok an hini diwezhañ. An eil silabenn diwezhañ : ar silabenn eil diwezhañ. [1954] Gant ma teuio davedon, emezañ div eur bennak bemd[e]z, gallout a rafe bezañ degemeret da vloaz er c’hlas eil-izelañ kloerdi bihan Landreger. 3. (dirak un ak. a dalvez da aroueziñ ur c'houlz) Bep eil : bep daou. Amañ e vezont bep eil devezh. II. 1. Rag. pet. Raganv a dalvez da verkañ ur renk, un niverenn urzhiañ, a glot gant an niver daou, div. Hennezh, honnezh eo an eil. Nikolaz an eil, impalaer diwezhañ Rusia. [1878] Er gambr kentañ ne voe kavet netra, nag en eil kennebeut. HS. daouvet, divvet. 2. Tr. adv. D'an eil, da eil : er renk a glot gant an niver daou, hervez un urzh bnk. Da eil edos er skol. [1954] Ne veze tamallet din nemet daou draig hepken : da gentañ, bezañ, hervez ma krede d'ar gelennerien, re glouar ouzh ar jedoniezh, met daoust din poanial warno, mentoniezh, lizherjedoniezh, tric'hornventouriezh, ne oan ket evit ar seurt gastaj : ha d'an eil, re glakenn e oan ivez, war a gleven digant an holl. & A bep eil, bep eil, pep eil : tro-ha-tro. Ur c'hwezenn a voe tomm ha yen a bep eil. III. Termen a dalvez da aroueziñ sifr an unanennoù en niveroù petvediñ. An eil warn-ugent a viz Mae. An eil (karr) ha hanter-kant. An eil (bugel) ha pevar-ugent. Ar c'hant eil (maouez) warn-ugent.

Exemples historiques : 
108
Masquer la liste des exemples

an eil gwezh

1499
Référence : LVBCA p20, 68, 92 (la seconde fois)

eil

1499
Référence : LVBCA p68

en eil Sul a Vae

1549
Référence : ISYK.I p112, "Enskrivadur Plougastell" (chapel sant Adrian), 1549.

En eil poent e joenter hag e komzer serten / A ur fin infinit, kredit, na doutit ken : / Penaos diouzh plom ha skuezr, / E varnher pec'herien / Dre'n fin-mañ kredet [kredit] lemm, hoz tremm a renk [rank] tremen

1575
Référence : M. p36

ar gentañ [eus peder bazenn skeul an neñv] eo inosanted hec'h holl euvroù[,] an eil eo naeteri a galon[,] [an] drede eo disprizañs a vanite[,] ar bedervet eo gwirionez a gomzoù; pere degrezioù a laka an profet diouzh renk ouzh lavaret : Piv a bigno e menez an Aotrou, etc. ?

1576
Référence : Cath p3-4

[«]Mar kerez ez vizi an eil itron war-lerc'h an rouanez em falez, ha davantaj, me a ray lakaat da imaj e-kreiz ma falez, evit maz vezo gant enor adeulet evel un doueez gant ma holl fobl[.»]

1576
Référence : Cath p16

M. Petra eo 'n eil tra neseser da 'r C'hristen ? D. Esperañs.

1622
Référence : Do. p16

an eil kentel

1622
Référence : Do. p4

En eil poent, [ret eo] kaout keuz a vezañ ofañset Doue ha kaout ur propoz ferm na zistroet [lenn: "zistroot"] mui d'ar pec'hed.

1622
Référence : Do. p42

d'an eil

1659
Référence : LDJM.1 pg (en) second (lieu)

eil

1659
Référence : LDJM.1 pg eill

terzhienn pep eil deiz

1659
Référence : LDJM.1 pg (fievre) tierce

an eil

1659
Référence : LDJM.1 pg second

terzhienn bep eil deiz

1659
Référence : LDJM.1 pg fievre (tierce)

M. Pe evit tra er [sin ar groaz] gret-hu er feson-se ? D. Da gentañ, evit digas ar memoar eus an daou Vister priñsipal eus hor Feiz ; unan, eus an Drinded binniget, en ur bronoñs ar c'homzoù-mañ : En Hanv an Tad, hag ar Mab, hag ar Spered santel ; an eil, eus ar marv ha Pasion hon Salver, pehini[,] ouzh en em vezañ graet den, en deus anduret ar marv evidomp-holl en ur Groaz.

1677
Référence : Do. p9

D'an eil poent, goulenn digantañ ar c'hras ha gwir sklêrijenn da anaout ha da gasaat ar pec'hed.

1677
Référence : Do. p55

an eil eo

1732
Référence : GReg pg (il est le deuxième)

evit an eil gwech

1732
Référence : GReg pg (pour la) deuxième (fois)

En urzh Sant Frañsez ez eus tri zad jeneral : ar c'hentañ eo hini an tadoù Kouventualed, an eil eo hini Santfrañseziz, an drede eo hini ar Gabusined.

1732
Référence : GReg pg general (Dans l'ordre de saint François il y a trois Generaux : le premier est celui des Peres Conventuels, ou Cordeliers à la grande manche, qui est la premiere branche de l'ordre : le deuxiéme est celui des Peres Observantins, ou Cordeliers, des Peres Recollets, des Soccolans, Arabides, des Penitens &c. Le troisiéme est celui des Peres Capucins.)

an eil gwech

1732
Référence : GReg pg fois (La deuxiéme fois)

bep eil wech

1732
Référence : GReg pg alternativement

an eil oad

1732
Référence : GReg pg age

an eil jener

1732
Référence : GReg pg genre (Le genre feminin.)

eil

1732
Référence : GReg pg autre (second), deuxième

an eil hag an arall

1732
Référence : GReg pg (l'un et l') autre

pep eil penn

1732
Référence : GReg pg (a) bâton(s rompus)

demezet un eil gwech

1732
Référence : GReg pg bigame (qui a été marié deux fois)

eil alc'hwez

1732
Référence : GReg pg (fausse-) clef

terzhienn peb eil deiz

1732
Référence : GReg pg fievre (Fièvre tierce)

bep eil deiz

1732
Référence : GReg pg (de) deux (jours l'un)

an eil en em gav

1732
Référence : GReg pg (il est le deuxième)

eil blegañ

1850
Référence : GON.II p.7, introduction ; "replier"

eil veskiñ

1850
Référence : GON.II p.7, introduction, "remêler"

eil dommañ

1850
Référence : GON.II p.7 (réchauffer).

eil walc’hiñ

1850
Référence : GON.II p.7 introduction ; "relaver"

Eil c’hounit

1850
Référence : GON.II p.7 introduction ; "regagner"

d'an eil donedigezh eus hon aotrou

1850
Référence : GON.II pg donédigez (A la seconde venue de notre Seigneur).

eil

1850
Référence : GON.II pg eil (numérique des deux genres. second. seconde. Il est aussi subst.)

An eil eo eus ar rouantelezh.

1850
Référence : GON.II pg eil (Il est le second du royaume).

Ouzh an eil verc'h eo eureujet.

1850
Référence : GON.II pg eil (Il a épousé la seconde fille).

d'an eil

1850
Référence : GON.II pg eil (secondement, en second lieu).

eil zimeziñ

1850
Référence : GON.II p.7 introduction ; "se remarier"

Bep eil tro e kanont.

1850
Référence : GON.II p.88, livre second, « Ils chantent alternativement ».

ambrouget em eus anezhañ betek an eil dor

1850
Référence : GON.II pg ambrouga

eil ganañ

1850
Référence : GON.II p.7, introduction ; "rechanter"

Kanañ a reont bep eil tro.

1850
Référence : GON.II p.88, livre second, « Ils chantent alternativement ».

eil virviñ

1850
Référence : GON.II p.7, introduction ; "rebouillir"

Eil ha tregont

1850
Référence : GON.II p.25, livre premier, "trente-deuxième".

Eil warn-ugent

1850
Référence : GON.II p.25, livre premier, "vingt-deuxième".

an eil biz

1850
Référence : GON.II pg bîz (l'index).

An eil

1850
Référence : GON.II p.25, livre premier, "le deuxième, la deuxième".

Eil

1850
Référence : GON.II p.25, livre premier, "second, deuxième".

Unan a voa desket ha paour, / An eil azen ha dezhañ aour.

1867
Référence : MGK p123

Goude aotrounez vras, krinet ganto o fri, A deuas pep eil tro, diouzh ma oa hir o dent, Da ziskargañ o gor : holl emezo 'oant sent : an tigred, ar bleizi, bete'ar c'hozh chas bihan A dlee d'ar Baradoz mont diwar hanter vann.

1867
Référence : MGK p25

Ma tisplegfen-me hed-ha-hed / Ar pezh a zo bet c'hoarvezet / Gant ar pevar-mañ, beb eil tro, / E ve din-me kalz re a dro.

1867
Référence : MGK p49

Ar c'hentañ, du e lêr, zo evel ur morian ; / An eil zo berr he fri ; hennezh, genoù ledan. / Evit lavaret berr, koant on ha yaouank c'hoazh ; / Amzer, amzer am beus da zibabañ ur gwaz.

1867
Référence : MGK p55-56

Petra ho pije-c’hwi graet evit kas ha digas ar veleien eus an eil parrez d’eben, eus an eil ti d’egile, hep reiñ da anaout d’ar sitoianed ar pezh ho poa c’hoant da ober ?

1877
Référence : EKG.I. p.88

Bizañ a ris evit an eil gwech, hag, e feiz, eñ eo an hini a yoa aet da fall. Kouezhañ a reas marv-mik...

1878
Référence : EKG.II p.89

Er gambr kentañ ne voe kavet netra, nag en eil kennebeut.

1878
Référence : EKG.II p.225

Er c’hiz-se, emezo, e vije aesoc’h o c’haout pa vije tud klañv da gofes, pe ur vadiziant da ober, rak an dud a ouie pell a yoa e vezent en tiez-se ; e-lec’h o chom ganeomp-ni, ne vije ket aes o c’haout pa vije ezhomm, rak eveldomp-ni, o divije ranket marteze redet eus an eil gwaremm en eben, eus an eil koad en egile, dioc’h ma vije kouezhet bec’h warnomp ; hag evel-se e vije diaes gouzout da belec’h mont d’o c’hlask.

1878
Référence : EKG.II p.12

Me a ya da verkañ hoc’h hanv evit an eil karrad e-lec’h an trede.

1878
Référence : EKG.II p.292

du ha gwenn bep eil roudenn

1909
Référence : BROU p. 416 (les illetrés, pour faire semblant de lire, prennent un livre et disent : du ha guen - bep eil rouden)

bep eil

1909
Référence : BROU p. 408 (de deux l'un)

Bez’ e teuas eus koadoù ar Sav-heol un eil bagad. Renet e oa gant Momoros, mab Neutto, douaren Kavaros (2), roue ar vro-Wenn, hag e oa ouzh hen ober seizh mil den eus an eil reizh hag eben, da lavarout eo tri mil pemp kant a baotred ha tri mil pemp kant a blac’hed yaouank.

1923
Référence : SKET p.118

Azaouezet ha diwallet evel ma ’z oant gant pep unan, e veze ar plac’hed yaouank sellet gant an holl gwitibunan evel c’hoarezed pe verc’hed, karet evel c’hoarezed pe verc’hed, dezho da c’hallout bale dizaon ha diarvar eus an eil penn d’ar penn all d’ar vro, da bep koulz, noz ha deiz.

1923
Référence : SKET p.67-68

Setu amañ al livioù a oa war an eil re hag ar re-all : gwenn an erc’h war o c’hroc’hen, aour an heol war o blev, glas an neñv war o daoulagad leun a bedenn.

1923
Référence : SKET p.120

He divoc’h a zeue ruz evel bleuñv burlu, hag he daoulagad, glas evel ar mor pe an oabl en hañv, skedet-diskedet a beb eil gant nerzh ar prederennoù ha niver an eñvorennoù, a bare war ar gwaz o tenesaat.

1923
Référence : SKET p.74

Deut d’ar gêr, Kola, an eil vab, en deus graet digemer mat d’ar paotr.

1924
Référence : BILZ1 Niv. 37, p.811 (Genver 1924)

Pa veze al lusenn-noz o teraouiñ sevel e gwrimenn ar c’hoad hag er pradeier, p’en em zastume ar brini er gwez en ur goagal, neuze e kemere an doueez ar bugel en eil dorn, ar c’hroc’hen arzh en dorn all, hag e luske da zistreiñ d’ar gêr.

1924
Référence : SKET.II p.14

« — Ti ho tad ?… Piv oc’h ? « — Me, aotrou, me eo an eil vab Tremedern.

1925
Référence : BILZ2 p.117

An eil gabiten, ur paotr yaouank a eizh vloaz warn-ugent, a zo ginidik eus a Enez-Vaz.

1925
Référence : BILZ2 p.182

eil biz

1927
Référence : GERI.Ern pg biz

an eil henañ

1931
Référence : VALL pg (celui qui vient) après (l'aîné)

an eil niverenn ugent

1931
Référence : VALL pg (le numéro 20) bis

an eil gablusañ

1931
Référence : VALL pg (celui qui vient) après (le plus coupable)

an eil greñvañ

1931
Référence : VALL pg (celui qui vient) après (le plus fort)

an eil ouiziekañ

1931
Référence : VALL pg (celui qui vient) après (le plus savant)

an traoù kentañ hag ar re da eil

1931
Référence : VALL pg (le principal et l')accessoire

ar pep kentañ hag an eil

1931
Référence : VALL pg accessoire

ar pep kentañ hag an eil gentañ

1931
Référence : VALL pg (le principal et l')accessoire

bep eil vloaz

1931
Référence : VALL pg bisannuel

ed ha boued chatal bep eil tro

1931
Référence : VALL pg assolement (alterné)

eil lienenn an empenn

1931
Référence : VALL pg (membrane) arachnoïde

eil pennahel ar bed

1931
Référence : VALL pg antarctique

eil uhelañ

1931
Référence : VALL pg (le rang plus bas qui est) avant (le plus élevé)

eilziwezhañ

1931
Référence : VALL pg avant, avant(-dernier)

un eil

1931
Référence : VALL autre

eus an eil sklêrijenn d'eben

1931
Référence : VALL pg (de l')aurore (au crépuscule), (d'un) bout (à l'autre du jour)

pep eil penn

1931
Référence : VALL pg (à) bâtons (rompus)

pep eil tro

1931
Référence : VALL pg alternativement

a bep eil renkad

1931
Référence : VALL pg alternatif (par bandes alternatives)

eus an eil sklêrijenn d'eben

1931
Référence : VALL pg (d'un) bout (à l'autre du jour)

Petra neuze lavarout diwar-benn ur vro evel Breizh-Izel, bep eil tro koad ha mor ?

1944
Référence : EURW.1 p14

Bep an eil, labour spered hag embregerezh-korf.

1944
Référence : EURW.1 p.196

War al leurenn-bleñch, e tremenas bep eil tro Paotred Sant-Padern, ur strollad savet e Bignan gant ar person an aotrou Buleon ; ar barzh Teodor Botrel hag e wreg ; an aotrou Sullian-Colin gant ur brezegenn diwar-benn Brizeug.

1944
Référence : EURW.1 p.205

-« D’ar pevare, 1añ batailhon.- D’ar 6vet, eil batailhon. D’ar 10vet, trede batailhon. »

1944
Référence : EURW.1 p.192

Pe kavout a raio pe ne raio ket, an dra-mañ a zo un eil afer all, rak me a gont ar pezh a zo bet kontet din, ha netra ken.

1944
Référence : ATST p.45

D'an eil, an darempredoù etrekeltiek a c'hanas diwar skol vrezhonek Sant-Charlez.

1944
Référence : EURW.1 p60

Ur wech, Vallée a lavaras din en dije daou c'hoant : ar c'hentañ e [sic] vije moullañ ur regennad vrezhonek war ar gazetenn La Croix des Côtes du Nord, renet gant e vignon an abad Delangle ; an eil e [a] vije kaout an aotre digant an aotrou chaloni Lebon da sevel ur skol vrezhonek e kolaj Sant-Charlez.

1944
Référence : EURW.1 p56

— Bez' e oa teir bañsion, diouzh yalc'h an dud : kentañ, eil, teirvet.

1944
Référence : EURW.1 p31

Eil pec'hed graet ganeoc'h : ur pec'hed a lontegezh. Dav eo debriñ, a-dra-sur ; maget e rank ar c'horf bezañ. Reiñ dezhañ, avat, dres ar pezh a zo ret. Moarvat n'ho poa ket da zioueriñ e ti ho kerent, ha d'ho lontegezh eo, - pec'hed al loen mut ! - e raec'h bod, pa 'z aec'h da skrapañ frouezh hoc'h amezeien.

1949
Référence : SIZH p.60

Mar ne vije ket aet da anaon va c’henskoliad karet ar Paotr Juluen, a-du ganin e vije bet moarvat war ar c’hraf-se, ha kerkoulz-all brezhonegerien vat am eus anavezet du-hont : Efflamm an Henoret, da skouer, ur barzh yaouank eus Plistin, lazhet er brezel eildiwezhañ, ha breur henañ person Kemper-Gwezhenneg, an Aotrou Lec’hvien, ur barzh ivez, kalonek ha tener, bet taget gant an droug-skevent kent na zeuas a-benn da beurziskouez e dalvoudegezh.

1954
Référence : VAZA p.60

« Gant ma teuio davedon, emezañ div eur bennak bemdeiz [bemdez], gallout a rafe bezañ degemeret da vloaz er c’hlas eil-izelañ kloerdi bihan Landreger.

1954
Référence : VAZA p.37

Ne veze tamallet din nemet daou draig hepken : da gentañ, bezañ, hervez ma krede d'ar gelennerien, re glouar ouzh ar jedoniezh, met daoust din poanial warno, mentoniezh, lizherjedoniezh, tric'hornventouriezh, ne oan ket evit ar seurt gastaj : ha d'an eil, re glakenn e oan ivez, war a gleven digant an holl.

1954
Référence : VAZA p.61

Studiañ ar Saozezed bihan, e-giz ma lavarer, ha n'eo ket o yezh, pe neuze o yezh da eil, setu ar pezh a oa en o spered.

1992
Référence : EAZB p.115

Ha bremañ va farrezianiz feal, kanomp poz eildiwezhañ hor c'hantik evit an amzer Fask.

2012
Référence : ADULT p. 212

O vezañ ma ne oa ket anv da lazhañ ar c'hañfard-se, hon eus dibabet an eil diskoulm gwellañ.

2012
Référence : DJHMH p13

Emañ ar ranndi en eil solieradur, un daou bezh, nebeutoc'h eget tri-ugent metr karrez ennañ, e straed Eolidos, e karter Egáleo.

2015
Référence : EHPEA p.11

L'Office public de la langue bretonne

Réseaux sociaux