Plus d'options

Prononciation

Fréquence d'emploi : 

Attesté dans : 
NDBF
GBAHE

Définition :  Masquer la définition

I. Ag. pet. 1. Anv-gwan a dalvez da verkañ ur renk, un niverenn urzhiañ a glot gant an niver daou, div. An eil nozvezh. An eil gwech, an eil tro. An eil estaj. An eil tizh. DHS. daouvet, divvet. 2. (dirak un ag. en e zerez-uhelañ degaset gant ur g. perc'h.) Anv-gwan a dalvez da verkañ ar renk a zeu diouzhtu a-raok an hini diwezhañ. An eil diwezhañ. An eil henañ : ar mab, ar verc'h koshañ goude ar mab, ar verc'h henañ. An eil koshañ : an hini koshañ goude ar c'hoshañ, ar goshañ-holl. & Ent strizh An eil koshañ : ar mab, ar verc'h eil henañ. & (dirak un ak.) An eil... diwezhañ : an den, an dra a zeu diouzhtu a-raok an hini diwezhañ. An eil silabenn diwezhañ : ar silabenn eil diwezhañ. [1954] Gant ma teuio davedon, emezañ div eur bennak bemd[e]z, gallout a rafe bezañ degemeret da vloaz er c’hlas eil-izelañ kloerdi bihan Landreger. [1955] Tremen a reas ar brezel eil diwezhañ, ha meur a vloavezh all ouzhpennn [...]. 3. (dirak un ak. a dalvez da aroueziñ ur c'houlz) Bep eil : bep daou. Amañ e vezont bep eil devezh. [1954] Netra n’ho pije bet da damall d’e zistagadur, ha tremen a rae hep lavarout donc ha déjà da bep eil ger evel ma rae an darn vuiañ eus e genvroidi, ha zoken ar re zesket-tre. II. 1. Rag. pet. Raganv a dalvez da verkañ ur renk, un niverenn urzhiañ, a glot gant an niver daou, div. Hennezh, honnezh eo an eil. Nikolaz an eil, impalaer diwezhañ Rusia. [1878] Er gambr kentañ ne voe kavet netra, nag en eil kennebeut. HS. daouvet, divvet. 2. Tr. adv. D'an eil, da eil : er renk a glot gant an niver daou, hervez un urzh bnk. Da eil edos er skol. [1954] Ne veze tamallet din nemet daou draig hepken : da gentañ, bezañ, hervez ma krede d'ar gelennerien, re glouar ouzh ar jedoniezh, met daoust din poanial warno, mentoniezh, lizherjedoniezh, tric'hornventouriezh, ne oan ket evit ar seurt gastaj : ha d'an eil, re glakenn e oan ivez, war a gleven digant an holl. & A bep eil, bep eil, pep eil : tro-ha-tro. Ur c'hwezenn a voe tomm ha yen a bep eil. III. Termen a dalvez da aroueziñ sifr an unanennoù en niveroù petvediñ. An eil warn-ugent a viz Mae. An eil (karr) ha hanter-kant. An eil (bugel) ha pevar-ugent. Ar c'hant eil (maouez) warn-ugent.

Exemples historiques : 
115
Masquer la liste des exemples

eil

1499
Référence : LVBCA p68

an eil gwezh

1499
Référence : LVBCA p20, 68, 92 (la seconde fois)

en eil Sul a Vae

1549
Référence : ISYK.I p112, "Enskrivadur Plougastell" (chapel sant Adrian), 1549.

En eil poent e joenter hag e komzer serten / A ur fin infinit, kredit, na doutit ken : / Penaos diouzh plom ha skuezr, / E varnher pec'herien / Dre'n fin-mañ kredet [kredit] lemm, hoz tremm a renk [rank] tremen

1575
Référence : M. p36

[«]Mar kerez ez vizi an eil itron war-lerc'h an rouanez em falez, ha davantaj, me a ray lakaat da imaj e-kreiz ma falez, evit maz vezo gant enor adeulet evel un doueez gant ma holl fobl[.»]

1576
Référence : Cath p.16

ar gentañ [eus peder bazenn skeul an neñv] eo inosanted hec'h holl euvroù[,] an eil eo naeteri a galon[,] [an] drede eo disprizañs a vanite[,] ar bedervet eo gwirionez a gomzoù; pere degrezioù a laka an profet diouzh renk ouzh lavaret : Piv a bigno e menez an Aotrou, etc. ?

1576
Référence : Cath p3-4

M. Petra eo 'n eil tra neseser da 'r C'hristen ? D. Esperañs.

1622
Référence : Do. p16

En eil poent, [ret eo] kaout keuz a vezañ ofañset Doue ha kaout ur propoz ferm na zistroet [lenn: "zistroot"] mui d'ar pec'hed.

1622
Référence : Do. p.42

an eil kentel

1622
Référence : Do. p4

d'an eil

1659
Référence : LDJM.1 pg (en) second (lieu)

an eil

1659
Référence : LDJM.1 pg second

terzhienn bep eil deiz

1659
Référence : LDJM.1 pg fievre (tierce)

eil

1659
Référence : LDJM.1 pg eill

terzhienn pep eil deiz

1659
Référence : LDJM.1 pg (fievre) tierce

M. Pe evit tra er [sin ar groaz] gret-hu er feson-se ? D. Da gentañ, evit digas ar memoar eus an daou Vister priñsipal eus hor Feiz ; unan, eus an Drinded binniget, en ur bronoñs ar c'homzoù-mañ : En Hanv an Tad, hag ar Mab, hag ar Spered santel ; an eil, eus ar marv ha Pasion hon Salver, pehini[,] ouzh en em vezañ graet den, en deus anduret ar marv evidomp-holl en ur Groaz.

1677
Référence : Do. p9

D'an eil poent, goulenn digantañ ar c'hras ha gwir sklêrijenn da anaout ha da gasaat ar pec'hed.

1677
Référence : Do. p55

terzhienn peb eil deiz

1732
Référence : GReg pg fievre (Fièvre tierce)

an eil oad

1732
Référence : GReg pg age

bep eil wech

1732
Référence : GReg pg alternativement

an eil jener

1732
Référence : GReg pg genre (Le genre feminin.)

En urzh Sant Frañsez ez eus tri zad jeneral : ar c'hentañ eo hini an tadoù Kouventualed, an eil eo hini Santfrañseziz, an drede eo hini ar Gabusined.

1732
Référence : GReg pg general (Dans l'ordre de saint François il y a trois Generaux : le premier est celui des Peres Conventuels, ou Cordeliers à la grande manche, qui est la premiere branche de l'ordre : le deuxiéme est celui des Peres Observantins, ou Cordeliers, des Peres Recollets, des Soccolans, Arabides, des Penitens &c. Le troisiéme est celui des Peres Capucins.)

an eil gwech

1732
Référence : GReg pg fois (La deuxiéme fois)

eil

1732
Référence : GReg pg autre (second), deuxième

an eil hag an arall

1732
Référence : GReg pg (l'un et l') autre

pep eil penn

1732
Référence : GReg pg (a) bâton(s rompus)

demezet un eil gwech

1732
Référence : GReg pg bigame (qui a été marié deux fois)

eil alc'hwez

1732
Référence : GReg pg (fausse-) clef

bep eil deiz

1732
Référence : GReg pg (de) deux (jours l'un)

an eil eo

1732
Référence : GReg pg (il est le deuxième)

an eil en em gav

1732
Référence : GReg pg (il est le deuxième)

evit an eil gwech

1732
Référence : GReg pg (pour la) deuxième (fois)

An eil

1850
Référence : GON.II p.25, livre premier, "le deuxième, la deuxième".

an eil biz

1850
Référence : GON.II pg bîz (l'index).

Eil warn-ugent

1850
Référence : GON.II p.25, livre premier, "vingt-deuxième".

Eil ha tregont

1850
Référence : GON.II p.25, livre premier, "trente-deuxième".

Kanañ a reont bep eil tro.

1850
Référence : GON.II p.88, livre second, « Ils chantent alternativement ».

d'an eil donedigezh eus hon aotrou

1850
Référence : GON.II pg donédigez (A la seconde venue de notre Seigneur).

eil

1850
Référence : GON.II pg eil (numérique des deux genres. second. seconde. Il est aussi subst.)

An eil eo eus ar rouantelezh.

1850
Référence : GON.II pg eil (Il est le second du royaume).

Ouzh an eil verc'h eo eureujet.

1850
Référence : GON.II pg eil (Il a épousé la seconde fille).

d'an eil

1850
Référence : GON.II pg eil (secondement, en second lieu).

ambrouget em eus anezhañ betek an eil dor

1850
Référence : GON.II pg ambrouga

eil dommañ

1850
Référence : GON.II p.7 (réchauffer).

eil veskiñ

1850
Référence : GON.II p.7, introduction, "remêler"

eil blegañ

1850
Référence : GON.II p.7, introduction ; "replier"

Eil

1850
Référence : GON.II p.25, livre premier, "second, deuxième".

Bep eil tro e kanont.

1850
Référence : GON.II p.88, livre second, « Ils chantent alternativement ».

eil zimeziñ

1850
Référence : GON.II p.7 introduction ; "se remarier"

eil ganañ

1850
Référence : GON.II p.7, introduction ; "rechanter"

Eil c’hounit

1850
Référence : GON.II p.7 introduction ; "regagner"

eil virviñ

1850
Référence : GON.II p.7, introduction ; "rebouillir"

eil walc’hiñ

1850
Référence : GON.II p.7 introduction ; "relaver"

Unan a voa desket ha paour, / An eil azen ha dezhañ aour.

1867
Référence : MGK p123

Ar c'hentañ, du e lêr, zo evel ur morian ; / An eil zo berr he fri ; hennezh, genoù ledan. / Evit lavaret berr, koant on ha yaouank c'hoazh ; / Amzer, amzer am beus da zibabañ ur gwaz.

1867
Référence : MGK p55-56

Goude aotrounez vras, krinet ganto o fri, A deuas pep eil tro, diouzh ma oa hir o dent, Da ziskargañ o gor : holl emezo 'oant sent : an tigred, ar bleizi, bete'ar c'hozh chas bihan A dlee d'ar Baradoz mont diwar hanter vann.

1867
Référence : MGK p25

Ma tisplegfen-me hed-ha-hed / Ar pezh a zo bet c'hoarvezet / Gant ar pevar-mañ, beb eil tro, / E ve din-me kalz re a dro.

1867
Référence : MGK p49

Petra ho pije-c’hwi graet evit kas ha digas ar veleien eus an eil parrez d’eben, eus an eil ti d’egile, hep reiñ da anaout d’ar sitoianed ar pezh ho poa c’hoant da ober ?

1877
Référence : EKG.I. p.88

Bizañ a ris evit an eil gwech, hag, e feiz, eñ eo an hini a yoa aet da fall. Kouezhañ a reas marv-mik...

1878
Référence : EKG.II p.89

Er c’hiz-se, emezo, e vije aesoc’h o c’haout pa vije tud klañv da gofes, pe ur vadiziant da ober, rak an dud a ouie pell a yoa e vezent en tiez-se ; e-lec’h o chom ganeomp-ni, ne vije ket aes o c’haout pa vije ezhomm, rak eveldomp-ni, o divije ranket marteze redet eus an eil gwaremm en eben, eus an eil koad en egile, dioc’h ma vije kouezhet bec’h warnomp ; hag evel-se e vije diaes gouzout da belec’h mont d’o c’hlask.

1878
Référence : EKG.II p.12

Er gambr kentañ ne voe kavet netra, nag en eil kennebeut.

1878
Référence : EKG.II p.225

Me a ya da verkañ hoc’h hanv evit an eil karrad e-lec’h an trede.

1878
Référence : EKG.II p.292

du ha gwenn bep eil roudenn

1909
Référence : BROU p. 416 (les illetrés, pour faire semblant de lire, prennent un livre et disent : du ha guen - bep eil rouden)

bep eil

1909
Référence : BROU p. 408 (de deux l'un)

Setu amañ al livioù a oa war an eil re hag ar re-all : gwenn an erc’h war o c’hroc’hen, aour an heol war o blev, glas an neñv war o daoulagad leun a bedenn.

1923
Référence : SKET p.120

Azaouezet ha diwallet evel ma ’z oant gant pep unan, e veze ar plac’hed yaouank sellet gant an holl gwitibunan evel c’hoarezed pe verc’hed, karet evel c’hoarezed pe verc’hed, dezho da c’hallout bale dizaon ha diarvar eus an eil penn d’ar penn all d’ar vro, da bep koulz, noz ha deiz.

1923
Référence : SKET p.67-68

Bez’ e teuas eus koadoù ar Sav-heol un eil bagad. Renet e oa gant Momoros, mab Neutto, douaren Kavaros (2), roue ar vro-Wenn, hag e oa ouzh hen ober seizh mil den eus an eil reizh hag eben, da lavarout eo tri mil pemp kant a baotred ha tri mil pemp kant a blac’hed yaouank.

1923
Référence : SKET p.118

He divoc’h a zeue ruz evel bleuñv burlu, hag he daoulagad, glas evel ar mor pe an oabl en hañv, skedet-diskedet a beb eil gant nerzh ar prederennoù ha niver an eñvorennoù, a bare war ar gwaz o tenesaat.

1923
Référence : SKET p.74

Deut d’ar gêr, Kola, an eil vab, en deus graet digemer mat d’ar paotr.

1924
Référence : BILZ1 Niv. 37, p.811 (Genver 1924)

Pa veze al lusenn-noz o teraouiñ sevel e gwrimenn ar c’hoad hag er pradeier, p’en em zastume ar brini er gwez en ur goagal, neuze e kemere an doueez ar bugel en eil dorn, ar c’hroc’hen arzh en dorn all, hag e luske da zistreiñ d’ar gêr.

1924
Référence : SKET.II p.14

« — Ti ho tad ?… Piv oc’h ? « — Me, aotrou, me eo an eil vab Tremedern.

1925
Référence : BILZ2 p.117

An eil gabiten, ur paotr yaouank a eizh vloaz warn-ugent, a zo ginidik eus a Enez-Vaz.

1925
Référence : BILZ2 p.182

eil biz

1927
Référence : GERI.Ern pg biz

an eil henañ

1931
Référence : VALL pg (celui qui vient) après (l'aîné)

un eil

1931
Référence : VALL autre

eilziwezhañ

1931
Référence : VALL pg avant, avant(-dernier)

eil uhelañ

1931
Référence : VALL pg (le rang plus bas qui est) avant (le plus élevé)

eil pennahel ar bed

1931
Référence : VALL pg antarctique

eil lienenn an empenn

1931
Référence : VALL pg (membrane) arachnoïde

ed ha boued chatal bep eil tro

1931
Référence : VALL pg assolement (alterné)

bep eil vloaz

1931
Référence : VALL pg bisannuel

an eil gablusañ

1931
Référence : VALL pg (celui qui vient) après (le plus coupable)

ar pep kentañ hag an eil gentañ

1931
Référence : VALL pg (le principal et l')accessoire

ar pep kentañ hag an eil

1931
Référence : VALL pg accessoire

an traoù kentañ hag ar re da eil

1931
Référence : VALL pg (le principal et l')accessoire

an eil ouiziekañ

1931
Référence : VALL pg (celui qui vient) après (le plus savant)

an eil greñvañ

1931
Référence : VALL pg (celui qui vient) après (le plus fort)

an eil niverenn ugent

1931
Référence : VALL pg (le numéro 20) bis

pep eil tro

1931
Référence : VALL pg alternativement

a bep eil renkad

1931
Référence : VALL pg alternatif (par bandes alternatives)

pep eil penn

1931
Référence : VALL pg (à) bâtons (rompus)

eus an eil sklêrijenn d'eben

1931
Référence : VALL pg (de l')aurore (au crépuscule), (d'un) bout (à l'autre du jour)

eus an eil sklêrijenn d'eben

1931
Référence : VALL pg (d'un) bout (à l'autre du jour)

Bep an eil, labour spered hag embregerezh-korf.

1944
Référence : EURW.1 p.196

— Bez' e oa teir bañsion, diouzh yalc'h an dud : kentañ, eil, teirvet.

1944
Référence : EURW.1 p31

Ur wech, Vallée a lavaras din en dije daou c'hoant : ar c'hentañ e [sic] vije moullañ ur regennad vrezhonek war ar gazetenn La Croix des Côtes du Nord, renet gant e vignon an abad Delangle ; an eil e [a] vije kaout an aotre digant an aotrou chaloni Lebon da sevel ur skol vrezhonek e kolaj Sant-Charlez.

1944
Référence : EURW.1 p56

D'an eil, an darempredoù etrekeltiek a c'hanas diwar skol vrezhonek Sant-Charlez.

1944
Référence : EURW.1 p60

-« D’ar pevare, 1añ batailhon.- D’ar 6vet, eil batailhon. D’ar 10vet, trede batailhon. »

1944
Référence : EURW.1 p.192

War al leurenn-bleñch, e tremenas bep eil tro Paotred Sant-Padern, ur strollad savet e Bignan gant ar person an aotrou Buleon ; ar barzh Teodor Botrel hag e wreg ; an aotrou Sullian-Colin gant ur brezegenn diwar-benn Brizeug.

1944
Référence : EURW.1 p.205

Petra neuze lavarout diwar-benn ur vro evel Breizh-Izel, bep eil tro koad ha mor ?

1944
Référence : EURW.1 p14

Pe kavout a raio pe ne raio ket, an dra-mañ a zo un eil afer all, rak me a gont ar pezh a zo bet kontet din, ha netra ken.

1944
Référence : ATST p.45

Eil pec'hed graet ganeoc'h : ur pec'hed a lontegezh. Dav eo debriñ, a-dra-sur ; maget e rank ar c'horf bezañ. Reiñ dezhañ, avat, dres ar pezh a zo ret. Moarvat n'ho poa ket da zioueriñ e ti ho kerent, ha d'ho lontegezh eo, - pec'hed al loen mut ! - e raec'h bod, pa 'z aec'h da skrapañ frouezh hoc'h amezeien.

1949
Référence : SIZH p.60

Brudet eo pleg-mor Biscaye dre ma ren ennañ un amzer vrein ha kriz eus an eil penn ar bloaz d’egile.

1954
Référence : VAZA p.128

Netra n’ho pije bet da damall d’e zistagadur, ha tremen a rae hep lavarout donc ha déjà da bep eil ger evel ma rae an darn vuiañ eus e genvroidi, ha zoken ar re zesket-tre.

1954
Référence : VAZA p.162

« Gant ma teuio davedon, emezañ div eur bennak bemdez, gallout a rafe bezañ degemeret da vloaz er c’hlas eil-izelañ kloerdi bihan Landreger.

1954
Référence : VAZA p.37

Dre hir gortoz e teuas a-benn ar fin an deiz ma tigorjont dirazon dor-dal an « Dépôt » evit ar wech diwezhañ, ha me da Briel an eil warn-ugent a viz C’hwevrer, 1911.

1954
Référence : VAZA p. 189

Mar ne vije ket aet da anaon va c’henskoliad karet ar Paotr Juluen, a-du ganin e vije bet moarvat war ar c’hraf-se, ha kerkoulz-all brezhonegerien vat am eus anavezet du-hont : Efflamm an Henoret, da skouer, ur barzh yaouank eus Plistin, lazhet er brezel eildiwezhañ, ha breur henañ person Kemper-Gwezhenneg, an Aotrou Lec’hvien, ur barzh ivez, kalonek ha tener, bet taget gant an droug-skevent kent na zeuas a-benn da beurziskouez e dalvoudegezh.

1954
Référence : VAZA p.60

Pedet e veze an istrogell-mañ da gement eured lidet e Priel hag e-pad ar pred e veze graet dezhañ evel-just kanañ gwerz Marian[n]a, hag ivez kanaouennoù gallek, dre ma plije d'an dud klevout an diskleriadurioù en hon yezh a felle dezhañ displegañ da bep eil linenn.

1954
Référence : VAZA p.117-118

Ne veze tamallet din nemet daou draig hepken : da gentañ, bezañ, hervez ma krede d'ar gelennerien, re glouar ouzh ar jedoniezh, met daoust din poanial warno, mentoniezh, lizherjedoniezh, tric'hornventouriezh, ne oan ket evit ar seurt gastaj : ha d'an eil, re glakenn e oan ivez, war a gleven digant an holl.

1954
Référence : VAZA p.61

Tremen a reas ar brezel eil diwezhañ, ha meur a vloavezh all ouzhpennn ha derc’hel a reas he c’hrog, ken na darzhas a-benn ar fin an deiz ma varvas etre va divrec’h, didrouz, hep klemm, hep poan na gloaz, diwar skouer he mamm-hi, aet da anaon a-greiz c’hoarzhin.

1955
Référence : VBRU p.23

Hervez darn, gant ar mat ma veze kempennet en Alamagn pep tra a selle ouzh an trenioù, kalz gwelloc’h eget hon re eil klas e veze er vro-se ar c’hirri trede klas.

1955
Référence : VBRU p.27

Manet e chomis a-greiz-holl dre ma kleven blenier ur c’harr-tram o vlejal « Idiote ! Idiote ! » war un Itron gozh, daoust ha ma oa war zremm ha dilhad homañ tres ur vaouez a-zoare : « Ma ! » emezon, « lennet am boa diwar-benn ar Rusianed e rae an darn vuiañ gant ar galleg evel gant un eil yezh, met biken n’am bije kredet emañ e-touez an dudigoù ar c’hiz da gannañ e galleg o c’houez d’ar vourc’hizien ha d’an Aotronez ! »

1955
Référence : VBRU p.50

Studiañ ar Saozezed bihan, e-giz ma lavarer, ha n'eo ket o yezh, pe neuze o yezh da eil, setu ar pezh a oa en o spered.

1992
Référence : EAZB p.115

Ha bremañ va farrezianiz feal, kanomp poz eildiwezhañ hor c'hantik evit an amzer Fask.

2012
Référence : ADULT p. 212

O vezañ ma ne oa ket anv da lazhañ ar c'hañfard-se, hon eus dibabet an eil diskoulm gwellañ.

2012
Référence : DJHMH p13

Emañ ar ranndi en eil solieradur, un daou bezh, nebeutoc'h eget tri-ugent metr karrez ennañ, e straed Eolidos, e karter Egáleo.

2015
Référence : EHPEA p.11

L'Office public de la langue bretonne