Plus d'options

Prononciation

Fréquence d'emploi : 

Attesté dans : 
NDBF
GBAHE

Variantes historiques ou dialectales attestées : 
1
Afficher les variantes

Définition :  Masquer la définition

I. Doar./Stn. 1. (en amzer) N'eus hini ebet war e lerc'h. An deiz diwezhañ a viz Mae. An hini diwezhañ eus ar vugale : an hini yaouankañ. Yac'h e oa an diwezhañ gwezh m'en gwelis. [1878] Nec’het e oa ivez evit gouzout penaos lavaret kenavezo er bed all da Vari, pried he breur ; aon he doa da fallgaloniñ en taol diwezhañ. & Trl. Ar Varn* diwezhañ. & Bezañ en e amzer diwezhañ : bezañ tost da vervel. & Trl. skeud. Bezañ war e wele diwezhañ, bezañ o nezañ e neudenn diwezhañ : bezañ e par ar marv. & Trl. Tennan e huanad diwezhañ : mervel. [1877] [...] chom da bediñ Doue e-harz treid o gwele ken n’o devezo tennet o huanad diwezhañ, goude bezañ roet dezho ar pardon eus o fec’hedoù ha digoret dezho Baradoz an Aotrou Doue. & Trl., dre fent, pemdez Ober, leuskel e vramm diwezhañ : mervel. & Kaout e reizhoù diwezhañ, e urzhioù diwezhañ : kaout an nouenn. & Trl. skeud. Bezañ eus deizioù diwezhañ ar sizhun : bezañ berr a spered. & N'eo ket eus an torad diwezhañ : gouzout a ra diouzh e labour. ES. kentañ. 2. (db. an deiziadoù) Tostañ en tremened. Diriaou diwezhañ. Dec'h diwezhañ. An noz diwezhañ, ar brezel diwezhañ. & Tr. adv. Deizioù diwezhañ : en deizioù nevez-tremenet. HS. ergentaou. 3. (en divizoù pe er skridoù) O paouez bezañ anv anezhañ. Ar vro ziwezhañ zo bihanoc'h eget ar re all. Hemañ diwezhañ, ar re-man diwezhañ. 4. (db. ar renk) Zo tre en dibenn. Ar steud diwezhañ. Ar paotr-se eo an hini diwezhañ en e glas. Eil-diwezhañ : a zeu diouzhtu a-raok an hini diwezhañ. & Trl. (er gwerzhidigezhioù) Gwerzhañ d'an diwezhañ diner : d'an hini a ginnig ar priz uhelañ. & Trl. Kouezhañ en diwezhañ pazenn ag an dud : er renk izelañ. II. G./B. 1. An hini a gloz ul listenn, un aridennad, h.a. Hennezh eo an diwezhañ. [1877] Houmañ eo an abadenn gentañ deomp gant ar republikaned, mes n’eo ket an diwezhañ, pe Kervalaneg a varvo a-barzh nebeut. & Tr. adv. AN DIWEZHAÑ, DA ZIWEZHAÑ : goude an holl re all. An diwezhañ eo marvet an hini koshañ. Ne veze ket da ziwezhañ o vont d'an dañsoù : darev e veze atav da vont. [1877] [...] ha, da ziwezhañ, ec’h azezimp holl ouc’h an daol evit dibriñ, evel breudeur, ur fest [...]. [1878] Pa veze lakaet un tiegezh e skrap, ar pezh a c’hoarveze alies, ar c’here ne veze ket da ziwezhañ oc’h ober furch. & Trl. Gwir Lakaat an danvez d'an diwezhañ bev : reiñ an hêrezh d'an hini a chomo bev da ziwezhañ. & Tr. adv. WAR AN DIWEZHAÑ : e stad ken gwazh ma n'eus mui spi ebet. Edo ar c'hlañvour, ar peñsead war an diwezhañ. 2. Dre skeud. Gwashañ tra a c'hallfe ub. ober. Lazhañ un den, se eo an diwezhañ. III. Adv. KOZH Evit ar wech diwezhañ. D'an noz ma koanias diwezhañ gant ar re a gare. IV. Tr. stl. isur. DIWEZHAÑ MA : ar wech diwezhañ ma. Diwezhañ ma'm eus e welet e oa yac'h. EVEZH. "diwezhañ" stn. a c'haller lakaat dirak pe war-lerc'h an ak.

Exemples historiques : 
92
Masquer la liste des exemples

diwezhañ

1499
Référence : LVBCA p62 (derenier)

18. Mari, ma spered da gentañ, / A zifennot, pa ho pedan, / Pan deuy an devezh diwezhañ, / Ma renkin respont ha kontañ.

1622
Référence : Do. p64

barn ziwezhañ

1659
Référence : LDJM.1 pg iugement (dernier)

da ziwezhañ

1659
Référence : LDJM.1 pg (a la) parfin

diwezhañ

1659
Référence : LDJM.1 pg dernier

En deiz eus ar Varn diwezhañ, / Ma renkimp-holl komparisañ, / Ma sikourit dre garantez, / Advokadez d'ar pec'her kaezh.

1677
Référence : Do. p70

diwezhañ

1732
Référence : GReg Rakskrid, pg dernier (erre)

lavaret ar ger diwezhañ

1732
Référence : GReg pg franchir (Franchir le mot.)

evit ar wech diwezhañ

1732
Référence : GReg pg fois (Pour la derniere fois.)

emañ en e sach diwezhañ

1732
Référence : GReg pg abbois

ar varn diwezhañ

1732
Référence : GReg pg final (Le jugement final.)

evit ar wech diwezhañ

1732
Référence : GReg pg (pour la) dernière (fois)

diwezhañ

1732
Référence : GReg pg final (-ale)

ober ar c'himiad diwezhañ

1732
Référence : GReg pg adieu

sach diwezhañ

1732
Référence : GReg pg abbois

diwezhañ marv

1732
Référence : GReg pg feu (defunt qu'on a connu)

diwezhañ koan hor Salver get e abostoled ebarzh ar Senakl

1732
Référence : GReg pg cène (le dernier souper du Sauveur avec ses Apôtres, dans le Cenacle)

ar finvezhoù diwezhañ

1732
Référence : GReg pg fin (Les quatre fins dernieres.)

ar pevar fin diwezhañ

1732
Référence : GReg pg fin (Les quatre fins dernieres.)

an diwezhañ oad eus an den

1732
Référence : GReg pg age

Allas Doue, pe hon bezo-ni da lavaret d'an deiz diwezhañ ar bed, siwazh deomp !

1732
Référence : GReg pg helas! (Helas que pourrons-nous dire au grand jour du Jugement ?)

analad diwezhañ

1732
Référence : GReg pg abbois

huanad diwezhañ

1732
Référence : GReg pg abbois

ar roue diwezhañ marv

1732
Référence : GReg pg (le) feu (roi)

al listri-vor a zo bet luskellet orrupl en noz diwezhañ-mañ tremenet

1732
Référence : GReg pg bercer (les navires qui étoient dehors cette nuit, ont été vilainement bercez)

miret un dra vat an tamm diwezhañ

1732
Référence : GReg pg (garder un bon morceau pour bonne) douche

an diwezhañ yaouaer

1732
Référence : GReg pg (le dernier) cadet

an diwezhañ yaouaerien

1732
Référence : GReg pg (les derniers) cadet(s)

diwezhañ koan hon Salver gant e Ebestel, e-barzh ar goanlec'h

1732
Référence : GReg pg cène (le dernier souper du Sauveur avec ses Apôtres, dans le Cenacle)

ar re diwezhañ

1732
Référence : GReg pg dernier (erre)

diwezhañ

1732
Référence : GReg pg dernier (erre), final

an divezâ

1732
Référence : GReg pg dernier (erre)

An diwezhañ deuet eo.

1850
Référence : GON.II pg divéza (C'est le dernier venu).

diwezhañ

1850
Référence : GON.II pg divéza (Dernier, qui est après tous les autres).

an diwezhañ

1850
Référence : GON.II pg divéza (Le dernier).

er brezel diwezhañ eo bet lazhet

1850
Référence : GON.II pg er

ar finvezhoù diwezhañ eus an den

1850
Référence : GON.II.HV pg finvez (les fins dernières de l'homme).

Er gouskedenn ziwezhañ war hent Pariz

1850
Référence : GON.II pg kouskéden (à la dernière couchée, sur la route de Paris).

sac'h diwezhañ

1850
Référence : GON.II.HV pg sâc'h divéza (abois, extrémité où est réduit le cerf quand il est sur ses fins. il se dit aussi d'une personne qui se meurt, d'une ville qui ne peut plus se défendre, etc.)

D'ar c'halonoù diwalc'h eo al loden gentañ, / Ha d'ar re zo re bizh[,] houmañ an diwezhañ.

1867
Référence : MGK p98

« Ozhac'h, da ziwezhañ, te 'dle mont da gousket, / Ha gwelet mat a-raok ha da zor zo prennet. »

1867
Référence : MGK p45

Betek an diwezhañ[,] holl e vezimp stropet, / Piv zo n'er goar ervat ? Kaer a zo lavaret, / Evelato an den a laosk, dre e ridell, / E skiant[,] a c'hreunennoù da vont gant an avel.

1867
Référence : MGK p101

Dec’h diwezhañ e oa lavaret deomp c’hoazh furchañ mat, dre amañ, e pep ti hag e pep kogn.

1877
Référence : EKG.I. p.222

Ne vezo kanet nemet kanaouennoù a vrezel, a lakay kalon an holl da dridal, ha, da ziwezhañ, ec’h azezimp holl ouc’h an daol evit dibriñ, evel breudeur, ur fest ha ne vanko ennañ na cher vat leizh-kof, na gwin kozh da evañ gant ar skudell.

1877
Référence : EKG.I. p.176

An hini en deus respontet dezhañ e oferenn diwezhañ, a-raok kuitaat e eskopti, a zo c’hoazh e buhez.

1877
Référence : EKG.I. p.27

Abalamour da-se e skrivas d’hon Tad Santel ar Pab, Pi VI, evit lavaret dezhañ e chome hag e chomje stag ouc’h kador sant Per betek e huanad diwezhañ.

1877
Référence : EKG.I. p.9

Bremañ e kavont gwell selaou kuzulioù fall ul lastez aotrou, deuet eus n’ouzon dare a belec’h, n'eo mat da netra en e vro, hag a ya dembrest kuit diouto, goude bezañ graet goap anezho, eget o beleien a chom atav ganto, a gemer perzh en o foanioù, a chom da bediñ Doue e-harz treid o gwele ken n’o devezo tennet o huanad diwezhañ, goude bezañ roet dezho ar pardon eus o fec’hedoù ha digoret dezho Baradoz an Aotrou Doue.

1877
Référence : EKG.I. p.97

Neuze an Aotrou de Kerbalaneg a lavaras deomp : — Gwazed a galon oc’h, en em virit evit ur wech all. Houmañ eo an abadenn gentañ deomp gant ar republikaned, mes n’eo ket an diwezhañ, pe Kerbalaneg a varvo a-barzh nebeut.

1877
Référence : EKG.I. p.288

Gwell a-se, rak emgann Kergidu, mard eo bet ar c’hentañ, ne vezo ket an diwezhañ, da vihanañ evidon-me.

1878
Référence : EKG.II p.5

Hemañ, er penn diwezhañ eus a emgann Kergidu, a yoa bet dispartiet dioc’h e genseurted hag en doa ranket, evit dont da Lanzeon, ober an dro dre a-biou Ploueskad.

1878
Référence : EKG.II p.58-59

Ya, ker gwir e oa an dra-se, ma ne chome, da c’houlou-deiz, nemet an tamm ofiser bihan am boa espernet ha dalc’het da ziwezhañ.

1878
Référence : EKG.II p.93

Anat e oa d’an holl ned aje ket a-bell. Ar gwad a rechete a-leizh e c’hinou ; a-vec’h ma c’hellas lavaret : En hanv Doue, klaskit ar beleg d’am c’haout da selaou va c’hofesion, da reiñ din va Sakramañchoù diwezhañ. Lavarit da Vari, va fried, dont war va zremenvan.

1878
Référence : EKG.II p.176

[...] ankeniet eo ivez a varv an diwezhañ tirant a Frañs, dizanzavet en deus al lezenn nevez, ha tamallet ar vro da vezañ diskaret an Aoter ha da vezañ digaset an idolatriaj e Frañs.

1878
Référence : EKG.II p.204

Nec’het e oa ivez evit gouzout penaos lavaret kenavezo er bed all da Vari, pried he breur ; aon he doa da fallgaloniñ en taol diwezhañ.

1878
Référence : EKG.II p.270

Pa veze lakaet un tiegezh e skrap, ar pezh a c’hoarveze alies, ar c’here ne veze ket da ziwezhañ oc’h ober furch.

1878
Référence : EKG.II p.298

Gouzout a rit, kerkoulz ha me, eo difennet dispenn an nesañ, dreist-holl d’ar veleien ? — Ya Bertou. — Mat, disul diwezhañ, hoc’h eus lavaret n’oan-me nemet ul laer.

1878
Référence : EKG.II p.320

An driwac’h eus a viz diwe[zh]añ, Mari Kergall, deus Kerprijent he devoa lakaet an tan war he zi. Mezv oa pe, da vihanañ, gwall dommet, pa he doa graet an t[a]ol.

1898
Référence : KZVR Supplément à la Croix des Côtes-du-Nord du dimanche 23 janvier, p.2

ur stroñs kren-douar a zo bet santet e Milazzo disul diwezhañ

1906
Référence : KZVR Niv. an 9 a viz Kerzu

Er sizhun diwezhañ, ar mor a oa dirollet.

1906
Référence : KZVR Niv. ar 16 a viz Kerzu

diwezhañ

1909
Référence : BROU p. 228

E kember an Albis hag ar Sala, da evezhiañ penn an draonienn ma red ar stêr ziwezhañ-mañ, e voe savet kêr Kondatobriga « kreñvlec’h ar C’hember ».

1923
Référence : SKET p.133

Pastelloù all entanet, distaget diouzh Aedobitus, a voe lakaet gant Guton d’ober an heol, al loar hag ar stered. Ar re-mañ diwezhañ a voe skignet gantañ e Nemobitus da bellaat an harzoù ha da sklêrijenniñ an teñvalderioù anezhañ.

1923
Référence : SKET p.28

Disul diwezhañ, an aotrou person, er gador-sarmon, a gontas deomp kaoz Tobi.

1925
Référence : BILZ2 p.137

— Piv ?… N’ho peus-hu ket klevet hanv eus Koatanlem, al laer bras, muntrer al Lev ?… Ma ! ur marc’hadour a Vontroulez a zo bet lac’het war al Lev, digwener diwezhañ. Koatanlem hag e vandenn o deus graet an taol…

1925
Référence : BILZ2 p.131

en e amzer(ioù) diwezhañ

1927
Référence : GERI.Ern pg amzer

bezañ en e sach diwezhañ

1931
Référence : VALL pg (être aux) abois

oad diwezhañ

1931
Référence : VALL pg (grand) age

diwezhañ nemet unan

1931
Référence : VALL pg avant-dernier

eilziwezhañ

1931
Référence : VALL pg avant, avant(-dernier)

Kantreet em eus en hañv dewezhañ-mañ a-drez ar vro euskarek a Frañs lec'h m'emañ c'hoazh bev parlant kozh an Iberiz.

1937
Référence : DIHU Niv. 318, p. 24

O vezañ ma 'z eus bet rouedet seurt karregennoù er Mor Keltiat, e c'hellfed soñjal, hervezañ, ez eo bet kalz brasoc'h an diveuzidigezh diwezhañ-se eget ma krede da V-Briquet ha da galz re all.

1943
Référence : TNKN p34

Ar pokoù diwezhañ a zigas an dour en daoulagad ; mes dont a ran da vezañ boazet ouzh an dispartioù ; ar vuhez n'eo d'an hini a guita e vro c'henidik, nemet kenavoioù diehan.

1944
Référence : EURW.1 p.48

Da ziwezhañ, e voe lodennet etre ar saverien werzioù, sonioù ha pezhioù[-]c’hoari brezhonek ur somm a 500 lur kinniget gant an itron Mosher.

1944
Référence : EURW.1 p.190

E-kerzh c’hwec’h miz, hor boa da zeskiñ an « théorie » ger ha ger ha penn-da-benn ; en tu-hont da se, deskiñ kemenn ur skouadenn, ur gevrenn, ha, da ziwezhañ, ur gompagnunezh.

1944
Référence : EURW.1 p.196

Hogen, pesk ebet ne dostae ; ’m eus aon n’o doa ket naon ar sulvezh-se, sulvezh diwezhañ a viz gwengolo, ha Lukaz, pesketaer dispar, ne gare ket koll e amzer en un takad goullo, na chom da stourm ouzh ar pesked, pa oant mouzet ["mouzhet"] betek an hini diwezhañ.

1944
Référence : ATST p.12

An diaoul kentañ. — « Tostaat a ra buan ; pa vo deuet el liorzh, neuze e vo sonet evidoc’h an eur diwezhañ. »

1944
Référence : ATST p.60

« Da belec’h emaomp o vont ? » — « D’al laez… d’al laez, betek ar skluz m’eo bet gwelet Herri Karreg-al-Louarn o vont dreist, disul diwezhañ.

1944
Référence : ATST p.106

UGENTVET HA DIWEZHAN PENNAD

1944
Référence : ATST p.127

C'hoari stuf. Unan a roe « stuf » d'un all, (touch dezhañ gant e viz) ; an hini stufet a rede war-lerc'h un all, da reiñ stuf dezhañ, hag an dra-se a c'helle padout pell, betek ma sone ar c'hloc'h, pe an añjelus, pe me oar ; an diwezhañ stufet a veze mezhus o vont d'ar gêr.

1944
Référence : EURW.1 p23

Graet ma malizennoù ha ma fakadoù evit ar wech diwezhañ ha kenavo dit, Kolaj Itron-Varia-ar-Gabusined, e-lec'h ma oa difennet d'ur Breton bezañ Breton, e-lec'h na oa nemet chadennoù evit ar re a oa karantez ar Frankiz en o c'halon.

1944
Référence : EURW.1 p.43

Ha ma ne zeufe ket !... Biskoazh kement-all ! Edo ar breur Arturo o verzhout e oa ret dezhañ he gwelout, ur wech diwezhañ...

1949
Référence : SIZH p.64

- Ha ne c'hellfec'h ket kemer va flas, hiziv, en iliz. Va devezh diwezhañ eo.

1949
Référence : SIZH p.63

[...] marteze, gwell e veze gantañ tevel kent an termen diwezhañ, betegouzout anwaziñ an dud.

1954
Référence : VAZA p.39

Enaouet e voe raktal ar goulou benniget, stagañ a rejont da zibunañ pedennoù an Anaon, ha war varlenn Soaz Sapeur, he zal harpet ouzh hini he mamm n’he devoa bet bugel ebet nemeti, setu pelec’h, evel un evn, hep klemm na fiñv, e tennas Ann-Mari an Aubin hec’h huadanenn [sic, huanadenn] diwezhañ.

1954
Référence : VAZA p.46

Pa oan bihan-bihan, pemp bloaz bennak am boa, kerkent ha ma veze lonket diwezhañ tamm ar pred, merenn pe goan, e tapen ur bechad bara, ha raktal er-maez, ha d' al liorzh.

1954
Référence : VAZA p.14

Grit, o ! Krist, ma vo sevenet / Dezhañ c'hwek, d'e eur ziwezhañ, / Ha d'an dudoù o finvezañ, / O c'hoant bras da beoc'h ar Gened.

1960
Référence : PETO p83

Kentañ ma krogis da skrivañ eñvorennoù war va buhez du-hont a voe e deizioù diwezhañ miz gouere '39, pa oan aet gant ar 35vet Rejimant Artilerezh Gwened, da ober "maneuroù" pe embregadegoù e Kamp KoedKidan, kement-se e-pad ar pennadoù goullo a veze etre ar pennadoù-embregiñ.

1985
Référence : DGBD p6

Ha bremañ va farrezianiz feal, kanomp poz eildiwezhañ hor c'hantik evit an amzer Fask.

2012
Référence : ADULT p. 212

Goude bezañ kanet ar werzenn ziwezhañ e roas al levr d'ar plac'hed en-dro

2012
Référence : ADULT p. 212

Da ziwezhañ ez eus fellet din komz diwar-benn an dra-se pa'z eo gwir ez eo alies ar goulenn kentañ a vez savet ouzhin

2013
Référence : LLMM Niv. 399, p. 23

Diabafiñ a ran a-benn ar fin ha divizout a ran teuler ur sell diwezhañ ouzh ar ranndi, diwar dreuzvoaz micherel, peuzsur.

2015
Référence : EHPEA p14

Peotramant c'hoazh e c'hall hoc'h enebourien cheñch er c'houlz diwezhañ o implij-amzer pe o mod da vezañ gwarezet.

2015
Référence : DISENT p80

L'Office public de la langue bretonne

Réseaux sociaux