I.
H.b.
A. (db. al loened, an dud)
1. Kleñved al loened a ra dezho tagañ ar re all.
Ur c'hi zo kroget ar gounnar ennañ.
&
Trl.
Ar gounnar red : mare ma eonenn ha ma tag ul loen klañv.
Ar gounnar vut : mare ma eonenn ul loen ha ma ne harzh ket.
Ar gounnar astenn : mare ma kouezh ul loen en ur grenañ.
2. Kleñved pegus ha marvus a zeu diwar ur viruz a daper diwar dantadur ul loen klañv gant ar c'hleñved-se.
Pasteur an hini a gavas ar vrec'h a-enep ar gounnar.
&
Trl.
Kounnar vut : ar c'hleñved-se a ra d'an dud bezañ seizet hogos kerkent ha ma vezont klañvet.
B.
1. Termen a implijer da c'her pouezañ en un droienn c'houlennata.
E ti piv ar gounnar emaon amañ, da vihanañ ? Petra ar gounnar a welan-me ?
HS. bed, diaoul, foeltr, gagn, gast, kurun.
2. Pemdez, dre gunuj.
Boued ar gounnar ! : mat out da vervel gant ar gounnar.
[1924] Ac’hanta ’ta, marmouzien ! mic’hieien ! boued ar gounnar !…
C. Dre ast. (db. an dud)
Imor daer a sav (en ub.) pa vezer drouklaouen-kenañ.
Ret eo d'ar gounnar terriñ ha dezho ober peoc'h. Ur barr kounnar a yeas ennañ.
&
Trl.
Mont e kounnar : kounnariñ.
Tangi, re daer, a yeas e kounnar.
&
Mont kounnar en ub. : kounnariñ.
An impalaer a yae kounnar vras ennañ.
&
Bezañ ar gounnar gant ub. : bezañ kounnaret.
An daou soudard a oa ar gounnar ganto.
&
Kaout kounnar ouzh ub. : bezañ kounnaret outañ.
Hennezh en deus kounnar ouzhoc'h.
&
Birviñ gant ar gounnar : bezañ kounnaret-tre.
An Indianed a verve gant ar gounnar.
&
Magañ kounnar : bezañ kounnaret.
Ar gounnar a vagent a greskas kement ma teujont d'en em gannañ.
&
[1954] Bezañ torret da gounnar : bezañ kounnaret.
[1954] Kerkent ha ma kave dezhañ e veze torret un tammig da gounnar ar grederien divergont-se, e teue war e c’hiz da Vrest, hag adkregiñ a rae raktal d’ober dle ha da vevañ diwar-bouez e ivinoù, rak en e groc’hen e varvo ul louarn nemet hag e gignat a rafes ez vev.
&
Ober udb. diwar e gounnar : hep gallout en em vestroniañ.
Diwar e gounnar e tispak e gleze hag e sko taol ar marv.
&
Bezañ dallet gant ar gounnar : bezañ ken kounnaret ma ne ouzer mui re vat petra a reer.
Dallet gant ar gounnar ez eas war-lerc'h e vab gant ur vazh.
&
Delc'her war e gounnar : mestroniañ e gounnar.
&
(gant ar gm. a. evit pouezañ)
Gwiskañ ur gounnar : bezañ anat war an dremm ez eur kounnaret.
Hennezh a wiskas ur gounnar !
HS. droug, fulor.
II.
B.
C'hoant bras.
Hemañ zo ennañ ur gounnar labourat. Kregiñ a reas ennañ ur gounnar debriñ eus ar re zuañ.
DHS. egar, youl.
Référence :
GReg
pg faim (-vale, sorte de maladir incurable qui vient aux chevaux)
ar gounnar, hag an diboell eveus an ifern
ar gounnar, hac an diboëll eveus an ivern
1732
Référence :
GReg
pg (la rage, & la furie de l') enfer
kaouad kounnar
cahouäd counnar
1732
Référence :
GReg
pg acces
kounnar
1850
Référence :
GON.II
pg kounnar (Rage, délire furieux qui revient ordinairement par accès et qui est accompagné d'horreur pour les liquides ; c'est la même chose que l'hydrophobie. De plus, fureur. Furie).
boed ar gounnar
boéd ar gounnar
1850
Référence :
GON.II
pg boéd
ar gounnar hag an diboell eus an ifern
ar gounnar hag ann diboell eûz ann ifern
1850
Référence :
GON.II
pg ifern ou ivern (la rage et la furie de l'enfer).
Al louzaouenn-se a zo mat ouzh ar gounnar.
Al louzaouen-zé a zô mâd oud ar gounnar.
1850
Référence :
GON.II
pg kounnar (Cette plante est bonne contre la rage).
En ur gaouad kounnar en deus e c'hlazet.
Enn eur gaouad kounnar en deûz hé c'hlazet.
1850
Référence :
GON.II
pg kounnar (Il l'a blessé dans un accès de fureur).
Boed ar gounnar
Boéd ar gounnar
1850
Référence :
GON.II.HV
pg boéd ("Boéd ar gounnar", "boéd ar groug", sont les injures les plus fortes que puisse proférer un Breton. Il veut dire par là : "Puisse[s]-tu devenir la pâture de la rage, de la potence ! - Le dernier répond au français "gibier de potence". H.V. ), kounnar ("Que la rage t'étouffe").
Ar gounnar r'az sonno !
Ar gounnar r'as sounnô !
1850
Référence :
GON.II
pg sounna (que la rage te roidisse !)
Ki Yann a zo klañv gant ar gounnar.
Kî Iann a zô klañv gañd ar gounnar.
1850
Référence :
GON.II
p.61, livre second, "Le chien de Jean est malade de la rage".
Gouelañ a ra gant ar gounnar.
Gwéla a ra gañd ar gounnar.
1850
Référence :
GON.II
p.90, livre second, « Il pleure de rage ».
Ar genou eonek gant ar gounnar.
Ar génou éonek gañd ar gounnar.
1850
Référence :
GON.II.HV
pg éonek ou éonennek (La bouche écumante de rage).
Hag ar chaseer paour, ennañ droug ha kounnar, / O klask e laer a-gleiz, a-zehoù / Hag o sellet oc'h ar roudoù, / A wel ar vaot o tont.
Hag ar chaseer paour, enn-han drouk ha kounnar, / O klask he laer a gleiz, a zeou / Hag o sellet oc'h ar roudou, / A wel ar vaot o tont.
1867
Référence :
MGK
p48
Ar beleg a sav adarre e vouezh hag ar bobl a ziskan outañ : Ar beleg : "Ab irâ et odio et omni malâ voluntate", Diouc’h ar gounnar, ar gasoni ha pep c’hoant fall, Ar bobl : "Libera nos, Domine !" Pellait ac’hanomp, Aotrou !
Ar belek a zao adarre he vouez hag ar bobl ziskan outhan : Ar belek : Ab irâ et odio et omni malâ voluntate, Dioc’h ar gounnar, ar gasoni ha pep c’hoant fall, Ar bobl : Libera nos, Domine ! Pellait ac’hanomp, Aoutrou !
1877
Référence :
EKG.I.
p.166
Ar gwel eus ar volz-se, ker brav kizellet gant hon tudoù kozh, ar brud eus a santelezh hag eus a virakloù sant Yvon a lakaas anezho da vont e kounnar.
Ar guel euz ar volz-se, ker brao kizellet gant hon tudou koz, ar brud euz a zantelez hag euz a viraclou sant Yvon a lakeaz anezho da vont e kounnar.
1877
Référence :
EKG.I.
p.30
Ar c’habiten a skoe, dre gounnar, gant seul e votez war an douar, a en em chale hag a bec’he...
Ar c’habiten a skoe, dre gounnar, gand seul he votez var an douar, a en em jale hag a bec’he...
1878
Référence :
EKG.II
p.161
Daou soudard, ar gounnar ganto, n’oant ket aet en hent gant ar re all.
Daou zoudard, ar gounnar gant-ho, n’oant ket eat enn hent gand ar re-all.
1878
Référence :
EKG.II
p.92
O ! ma oufec’h pegement a gounnar a yoa ennon-me !
Oh ! ma c’houfac’h pegement a gounnar a ioa enn-oun-me !
1878
Référence :
EKG.II
p.130
Kavet ez eus an tu da bareañ meur a gleñved, evel ar paz-moug hag ar gounnar, hag a oa sellet evel dibare gwechall.
Kavet ez eus an tu da barea meur a glenved, evel ar paz-moug hag ar gounnar, hag a oa sellet evel dibare gwechall.
Référence :
BILZ1
Niverenn 39, p.865 (Miz Meurzh 1924)
Ha Bidoullig ?… Bidoullig ebet ne welas. Houmañ a oa aet gant ar gounnar pe gant ar foeltr, pe gant mil mallozh an aotrou Doue, d’an daoulamm-ruz etrezek he marchosi, e-lec’h ma oa bet kavet marv-mik, an deiz war-lerc’h.
Ha Bidoullig ?… Bidoullig ebet ne welas. Houman a oa aet gant ar gounnar pe gant ar foeltr, pe gant mil malloz an ôtrou Doue, d’an daoulamm-ru etrezek he marchosi, e-lec’h ma oa bet kavet maro-mik, an de war-lerc’h.
A-greiz m’edo soublet a-zioc’h an dour, e savas trumm an avel hag e teraouas an eienenn birviñ evel ar mor e kounnar.
A-greiz m’edo soublet a-zioc’h an dour, e savas trumm an avel hag e teraouas an eienenn birvi evel ar mor e kounnar.
1924
Référence :
SKET.II
p.35
boued ar gounnar
1927
Référence :
GERI.Ern
pg boed
Ankounac'haat a ra al lonker e brederioù hag e zleadoù hag e c'hell bezañ gwelet o tiroll da c'hoarzhin pe, er c'hontrol, oc'h en em reiñ d'ar gounnar.
Ankounac'haat a ra al lonker e brederiou hag et [sic] zleadou hag e c'hell beza gwelet o tiroll da c'hoarzin pe, er c'hontrol, oc'h en em rei d'ar gounnar.
1943
Référence :
TOAA
p2
N’eo ket unanig bennak evel ar Breur Constantius, a Landivizio, eo a oa barrek da enebiñ ouzh ur seurt kounnar dinatur.
N’eo ket unanik bennak evel ar Breur Constantius, a Landivizio, eo a oa barrek da enebi ouz eur seurt kounnar dinatur.
1944
Référence :
EURW.1
p.105
— « Ar gerent, Lom, a yelo kounnar ruz enno. Mes n’eus forzh, re ziwezhat e vo. »
1944
Référence :
ATST
p.93
Kerkent ha ma kave dezhañ e veze torret un tammig da gounnar ar grederien divergont-se, e teue war e c’hiz da Vrest, hag adkregiñ a rae raktal d’ober dle ha da vevañ diwar-bouez e ivinoù, rak en e groc’hen e varvo ul louarn nemet hag e gignat a rafes ez vev.
Kerkent ha ma kave dezhañ e veze torret un tammig da gounnar ar grederien divergont-se, e teue war e c’hiz da Vrest, hag adkregiñ a rae raktal d’ober dle ha da vevañ diwar bouez e ivinoù, rak en e groc’hen e varvo ul louarn nemet hag e gignat a rafes ez vev.
1954
Référence :
VAZA
p.177
Deoc'h e fell o digareziñ Daoust d'o c'hounnar, d'o erezi ? Tavit gant komzoù ken mezhus, Tavit, person, 'n anv Jezuz.
Deoc'h e fell o digarezi Daoust d'o c'hounnar, d'o erezi ? Tavit gant komzou ken mezus, Tavit, person, 'n ano Jezuz.
1960
Référence :
PETO
p18
Ya, kounnar zo ennomp, kounnar-ruz o klevet prezegennoù-beleien distaget e galleg fraezh evit kemenn deomp e oa ret saveteiñ hor yezh.
1980
Référence :
BREM
Niv. 1, p. 2
Evit youc'hal e skrivomp, evit youc'hal hon dispi hag hon c'hounnar da vezañ bet beuzet, nepell eus aodoù Bro-Dreger, e gerioù flour ha luskellus ul lanv du all.
1980
Référence :
BREM
Niv. 1, p. 2
Dont a reer eta d'am c'haout evit ma vije barnet an afer ; hag ur seurt barnedigezh ne vez ket bepred aes da eeunañ, seul ziaesoc'h ma vez aet don ar gounnar er c'halonoù.
1985
Référence :
DGBD
p134
ar barradig kounnar-se a voe un doare frealz d'an Ao.Utterson.
2012
Référence :
DJHMH
p21
[Bezañ zo da] Lâret peseurt santadoù ha fromoù a zo bet gant pep hini, traoù c'hwerv, marteze, prantadoù kounnar, droukrañs pe levenez... disac'hañ e gaoz, a-benn ar fin.
2015
Référence :
DISENT
p175
Paouez a ra hag e neuz parfet a dro a-daol-trumm en ur barrad kounnar.
2015
Référence :
EHPEA
p397
Lennit e levr Bernard Sergeant, Le Livre des Héros, ar pezh a skriv diwar an nes m'emañ Cùchulainn ouzh Akilleüs dre an armoù a embregont hag an doare ma taolont tan pa sav kounnar enne.
