Dezverkoù all

Distagadur

Stankter implij : 

Testeniekaet e : 
NDBF
GBAHE

Stummoù pleget : 
7
Diskwel ar stummoù pleget

Termenadur :  Kuzhat an termenadur

A. 1. (db. an danvezioù organek) Zo dispennet ar gwiad anezhañ, troet da fall dre obererezh garvevien, preñved. Ar c'hig-se zo hanter vrein. C'hwezh spontus a vez diwar ar pesked brein. Brein eo ar foenn gant ar glebor. Taol kuit an avaloù brein. 2. (dirak ur spizer) Brein-hudur : brein a-grenn. & (db. ar foenn, ar plouz) Brein-teil, brein-tuf : o vruzunañ ha louedet. & Brein-put, brein-pezhell, brein-teil : brein-tre. 3. Trl. skeud. Ren, sachañ ub. diwar-bouez un neudenn vrein : mont dezhañ dre e du gwan evit ma ray ar pezh a c'houlenner. B. Dre ast. 1. C'hwezh fall gantañ. E anal zo brein. 2. (db. an amzer) Klouar ha gleborek. Ned an ket er-maez gant an amzer vrein-mañ. HS. lous. 3. (db. an dour) Chag. Dour brein zo er poull. & (db. ar mor) Teñval an dour anezhañ dre ma'z eo bet mesket. 4. (db. an douar) N'eo ket bet aret, goloet a louzeier. Ar park-se a oa brein. Ur prad brein. 5. (db. ar paz) A zistag aes an danvez gludek anezhañ. Erru eo brein ar paz. 6. (db. ar savadurioù) Zo e stad fall, prest da gouezhañ. Un ti brein, ur voger vrein. Brein eo an doenn. & Eskern brein : o vruzunañ goude hir amzer. 7. (db. an dud) Gleb-tre. Ken e oa brein o c'hwezin. C'hwez-brein : gleb gant ar c'hwez. C. Dre skeud., dre zismeg N'eus dalc'h speredel ebet ennañ, direizh e vuhezegezh. Kalonoù brein gant an diroll, gant ar pec'hed. Hennezh zo brein gant ar binvidigezh. & Kunuj. Loen brein ! [1954] Jul ’vat a genderc’he da vallozhiñ ha da gunuc’henniñ : « O gast, emezañ, krog eo al loen brein-mañ da gignat va zal gant e skilfoù, ha ne baouez ket da skidañ war va blev ! ».

Skouerioù istorel : 
40
Kuzhat roll ar skouerioù

brein

1499
Daveenn : LVBCA p42 (pouri)

brein

1659
Daveenn : LDJM.1 pg pouri

gwin brein

1659
Daveenn : LDJM.1 pg vin (pourry)

pezhell brein

1659
Daveenn : LDJM.1 pg pouri

hesked brein

1732
Daveenn : GReg pg froncle (Froncle qui suppure.)

kig brein

1732
Daveenn : GReg pg chair (corrompuë)

alan vrein

1732
Daveenn : GReg pg haleine (Haleine puante.)

Brein eo ar pesked-mañ.

1732
Daveenn : GReg pg gâter (Cette viande est gâtée [sic].)

poull brein

1732
Daveenn : GReg pg cloaque (lieu puant)

Brein eo ar c'hig-mañ.

1732
Daveenn : GReg pg gâter (Cette viande est gâtée.)

Gallaoued vrein

1732
Daveenn : GReg pg galois (ou galot, terme de basse Bretagne, pour dire, celui qui est du Païs François, de la haute Bretagne, en terme d'injure, p.)

Gall brein

1732
Daveenn : GReg pg galois (ou galot, terme de basse Bretagne, pour dire, celui qui est du Païs François, de la haute Bretagne, en terme d'injure.)

brein eo an naou benn eus an treust

1732
Daveenn : GReg pg (les) bout(s) de la poutre sont pourris)

Un aval brein hoc'h eus roet din.

1850
Daveenn : GON.II pg brein (Vous m'avez donné une pomme pourri).

Hanter vrein

1850
Daveenn : GON.II p.8, introduction ; "à demi-pourri"

Ar vioù-mañ a zo brein, it da glask re all.

1850
Daveenn : GON.II p.77 (Ces œufs-ci sont pourris, allez en chercher d'autres).

brein-tuf

1850
Daveenn : GON.II.HV pg brein-tûf (Tout à fait pourri, qui s'en va en poussière, friable de pourriture : il se dit particulièrement en parlant du bois), pg tûf

N'eo ket brein a-walc'h ar gardenn.

1850
Daveenn : GON.II pg karden (La litière du chemin n'est pas assez pourrie).

brein

1850
Daveenn : GON.II pg brein (Pourri. Putride. Gangrené).

Brein eo kreizenn ar wezenn.

1850
Daveenn : GON.II pg kreizen (Le cœur de l'arbre est pourri).

« Ma vez paet d'e [ar bleiz] lazhañ un toullad lakizien, / Traoù fall ha didalvez, mat da strinkañ bouilhenn, / D'ober droug d'al loened, en ur goll o amzer[,] / N'ho peus nemet selaou pa leñvo mab kouer, / Hag e klevoc'h ober aon dezhañ rak ar bleiz ; / Ha kement-se, va Doue ! C'hwi a wel poanioù ar geizh ! / Evit ur c'hi, ur c'hagn pe ur c'hozh azen brein / Am beus gallet da gaout, pe d'am c'hoan, pe d'am lein. »

1867
Daveenn : MGK p83

Ur vintinvezh edo o paouez mont diouc’h an aotrou Gall ; azezet e oa war un tamm koad en doa kavet e-mesk ar c’holo hanter vrein a yoa a-zindan ar brizonerien, pa deuas da vont a-biou dezhañ, unan eus an dud a garg a zo el lec’h enkrezus-se ; dioc’h e stumm e oa anat gouzout petra e oa.

1878
Daveenn : EKG.II p.291

brein tuff

1909
Daveenn : BROU p. 208, 434 (Brein-tuf ne voudrait-il pas dire : pourri à faire cracher ?)

Gwiañ gloan deñved ne reont ket, nag evañ laezh saout ; diwar vioù brein, preñved, pesked, kregin, bezhin eo en em vevont.

1924
Daveenn : SKET.II p.65

Yann en devoa ur vag, hanvet an Deureugenn, ur vag du, ponner, kozh-douar : ar vartoloded a lavare penaos e oa brein-put.

1925
Daveenn : BILZ2 p.141

brein

1927
Daveenn : GERI.Ern pg brein

breinat

1927
Daveenn : GERI.Ern pg brein

« Tri c’hant ar vag hag hoc’h eus bet ar front da c’houlenn hanter-kant diganeomp evit un devezh labour pe zaou ? Sell! me ’garfe ez afe dreist skluz ar Prad-Hir, ha goude, da foñs ar stêr. Laer brein ! »

1944
Daveenn : ATST p.109

Eo, ar c’hegined, pa vezont distagellet mat, a zeu a-benn da zrailhañ meur a gomz, ha klevet em eus unan anezho en un ostaleri a Vro-Leon o lavarout da gement den a zeue en ti : « mezvier brein ! mezvier brein ! »

1944
Daveenn : ATST p.8

— « Mezv hoc’h-unan, lonker brein. Ouzhpenn ur varaz[h]ad sistr hoc’h eus evet hiziv. » — « Ha goude ? An dra-se a ra droug deoc’h ? » — « Marteze. » — « Ya ! droug a rafe deoc’h… ur… ur vuredad sistr. Me… me… ur varrikennad ne ra ket aon din. N’eus ket er c’hanton un ever sistr eveldon-me. »

1944
Daveenn : ATST p.20

–…Ar Vaouez ? Ijinusañ skoazellerez an Toueller da gas ar Bed da goll… Skoazellerez an Diaoul an hudurañ, enebourez priziusañ vertuz mab-den, ar c’hlanded… Vas iniquitatis, puñs ar c’hadaliezh… Bez gwenn ha flamm e ziavaez, ha brein e ziabarzh : dont a ra a-benn da wiskañ hetus ar Pec’hed Hudur !

1949
Daveenn : SIZH p.40

Brudet eo pleg-mor Biscaye dre ma ren ennañ un amzer vrein ha kriz eus an eil penn ar bloaz d’egile.

1954
Daveenn : VAZA p.128

Jul ’vat a genderc’he da vallozhiñ ha da gunuc’henniñ : « O gast, emezañ, krog eo al loen brein-mañ da gignat va zal gant e skilfoù, ha ne baouez ket da skidañ war va blev ! ».

1954
Daveenn : VAZA p.93

Darn zoken a stlepe warno vioù pe frouezh brein, kement ha ken bihan ma krogas an ofiserien hag ar vartoloded da lemel o zammig barv evit ma c’helljent bale er straedoù kuit da vezañ hegaset gant ar jaloded-se.

1954
Daveenn : VAZA p.102

Ouzhout, kure, am eus avi, / Me, an trubard, ar renavi, / Pa zeu lec'hid da zilaviñ, / Lec'hid lor ha brein ma fec'hed / 'Barzh ma c'halon skuizh ha rec'het / Hag em ene lous ha nec'het.

1960
Daveenn : PETO p40

Ar c'hozh tourc'h brein !

1960
Daveenn : PETO p51

Petra 'reont evit difenn an aod ha labour ar Vretoned, laket en arvar gant al loustoni brein-se ?

1980
Daveenn : BREM Niv. 1, p. 3

En ur ober hent evel-se e teu d'hor mignon tev "Nzao" risklañ diwar ur c'hef gwezenn hanter vrein ha, poudoudoufez, war e revr adarre !

1985
Daveenn : DGBD p37

Nepell diouzh korn ar vanell e oa ul leurgêr garrezek, tiez kozh ha kaer en-dro dezhi, an darn vuiañ anezho dispenn ha disleber avat, ha feurmet dre ranndi pe dre gambr da dud a bep seurt hag a bep renkad : engraverion, adeiladourion, gwiraourion vrein, ha kouraterion skeudik.

2012
Daveenn : DJHMH p28

"An doare nemetañ eo da c'horo arc'hant digant ar stad vrein-se," a lavar deomp kent kimiadiñ.

2015
Daveenn : EHPEA p13

Ofis publik ar brezhoneg

Rouedadoù sokial