Plus d'options

Prononciation

Fréquence d'emploi : 

Attesté dans : 
NDBF
GBAHE

Variantes historiques ou dialectales attestées : 
3
Afficher les variantes

Formes fléchies : 
58
Afficher les formes fléchies

Définition :  Masquer la définition

I. V.k. A. V.k.e. 1. Ober d'ub., d'udb., chom a sav. Ne voe tra ebet evit o herzel en o c'herzhadeg. 2. Ent strizh Lakaat ub. da goll e frankiz. Harzet eo bet ha taolet en toull-bac'h. & Trl. Urzh-herzel : paperenn gefridiel a rank bezañ e-kerz ar polis evit herzel ub. HS. dastum. 3. Tr. estl. Harz al laer ! : harzit al laer-mañ ! Harz ar bleiz ! : taolit evezh ouzh ar bleiz ! [1877] Hag e viot souezhet neuze o klevet anezho o krial : Harz ar bleiz ! pa [z]euio an dud fall da esa dic'hwriziennañ eus ho kalon karantez an Aotrou Doue ? 4. Herzel ub. a ober udb., da ober udb. : mirout outañ a ober an dra-se. Eñ o harze holl da gousket. B. V.k.d. 1. Herzel ouzh udb. : delc'her penn ouzh an dra-se. Herzel ouzh ar c'hleñved. Diaes e oa dezho herzel ouzh gwrez an heol. Ne harz netra ouzh begoù an tridi. [1878] [...] ha n’oamp ket bremañ a-walc’h a dud evit herzel ouc’h Canclaux hag he soudarded. 2. Herzel ouzh ub. : bezañ ken kreñv hag eñ. Enebour ebet ne c'hallo herzel ouzhoc'h. HS. stourm. 3. Herzel ouzh ub. a ober udb., da ober udb. : mirout outañ a ober an dra-se. [1924] Ma harzas ouzh armead an doueez da gerzhout war-raok [...]. 4. Talañ. N'on ket evit herzel ouzh ar mizoù-se. II. V.g. 1. Chom a-sav. Harz ha sell outi. Herzel a reas dirak kloued ar porzh. & (en doare-gourc'h.) Harz ! Harzit ! : chom(it) a-sav ! [1499, 1985] Ehanañ, arsaviñ. [1732] Harpañ. HS. arsaviñ, harpañ. 2. Padout. Ne harz mui ma c'halon ouzh ho klevet. Ne harzen mui em sav. N'on ket evit herzel gant ar boan am eus. [1877] [...] evit pediñ Doue da reiñ nerzh ha kalon d’o zad da harzañ betek ar marv, mard oa ret. 3. Delc'her penn. P'en deveze evet ur banne gwin ne harze den dirazañ.

Exemples historiques : 
67
Masquer la liste des exemples

harzañ

1499
Référence : LVBCA p96 (arrester)

herzel outañ

1659
Référence : LDJM.1 pg hersel (outa)

harzet

1659
Référence : LDJM.1 pg apuyer, arrester, arreter

herzel

1659
Référence : LDJM.1 pg apuyer, arrester, (s')arrester

herzel

1659
Référence : LDJM.1 pg reprimer, soustenir

harzet

1659
Référence : LDJM.1 pg reprimer, soustenir, (se) tenir (debout)

herzel en e sav

1659
Référence : LDJM.1 pg (se) tenir (debout)

herzel en e sav

1659
Référence : LDJM.1 pg hersel (en e sao)

herzel

1699
Référence : Har. pg herzel (appuier)

herzel ouzh

1732
Référence : GReg pg appuier

herzel

1732
Référence : GReg pg appuier, arrêter

Harz ar bleiz !

1732
Référence : GReg harlou (mot pour exciter les chiens qui chassent au loup &c)

harziñ

1732
Référence : GReg pg adosser

harziñ

1732
Référence : GReg pg arrêter

harzet

1732
Référence : GReg pg appuier

harzit outañ mar gellit

1850
Référence : GON.II pg harza

harzañ

1850
Référence : GON.II pg arza, herzel, eûbi

harzañ

1850
Référence : GON.II pg arza

herzel

1850
Référence : GON.II pg harza, herzel

na c'hellot biken harzañ outo

1850
Référence : GON.II pg harza

harzañ

1850
Référence : GON.II pg eûbi, harza, herzel

harzet

1850
Référence : GON.II pg harza

Ho kouiziegezh amañ, / Hep ober fae ebet, ne dalv nemeur a dra / Da herzel oc'h [ouzh] an naon. Va labour[,] me raio ; / Gwelet e vo emberr. » — Hag an tieg ac'hano / Da glask labour dioc'htu.

1867
Référence : MGK p81

Al labour roet gant Doue da gastiz d'ar pec'hed, Ouzhpenn ma vag an den, [a] zegas dezhañ yec'hed Nerzh da herzel bemdez ouzh poan ha gwall amzer, Berroc'h ha didorroc'h atav d'al labourer Evit d'an didalvez.

1867
Référence : MGK p31

« Hu ! hu ! hu ! harz ar bleiz ! Kreier ha ferc'hier houarn / A zispak en-dro din ; hag en-dro d'am divskouarn / E klevan an tennoù, bolodoù o voudal, / Ar bizhier o terriñ hag ar vein o froumal ».

1867
Référence : MGK p83

Pa welis e kemere an traoù un dro fall, e lakis va div verc’h ha va daou [b]aotrig war o daoulin, evit pediñ Doue da reiñ nerzh ha kalon d’o zad da harzañ betek ar marv, mard oa ret.

1877
Référence : EKG.I. p.186

Hag e viot souezhet neuze o klevet anezho o krial : Harz ar bleiz ! pa [z]euio an dud fall da esa dic'hwriziennañ eus ho kalon karantez an Aotrou Doue ?

1877
Référence : EKG.I. p.294

Va eilmestr amañ a gemero an neb a garo, mes ret e vezo dezhañ kemeret tud didruez, rak, ma teufe unan bennak da druezañ, e c’hellfemp holl chom eno ; tud ar vro-mañ, evito da vezañ touellet gant Doue, a oar herzel start pa gavont o zro, ha reiñ bazhad evit bazhad.

1877
Référence : EKG.I. p.160

Anat e oa dezho e vije trouz ha kann a-raok an tennañ d’ar sort ; kaout a reas dezho n’o doa na poultr, na plom a-walc’h evit herzel ouzh kemend-all a dud.

1877
Référence : EKG.I. p.268

Setu-ni amañ, dare da vont d’hoc’h heul. Deuit hep aon en ti, ne harzimp ket, ne dec’himp ket kennebeut. Mes, mard eo ni a glaskit, na rit droug ebet da hini eus a dud an ti-mañ.

1878
Référence : EKG.II p.166

Paol a soublas, hep lavaret ger : na petra a raje ken ? N’oa ket evit herzel...

1878
Référence : EKG.II p.68

N’oamp ket evit chom e bourk Trelaouenan, rak re dost edomp da Gastell ha da Gergidu, ha n’oamp ket bremañ a-walc’h a dud evit herzel ouc’h Canclaux hag he soudarded. Da belec’h ez aimp 'ta ?

1878
Référence : EKG.II p.5

Jezuz, c’hwi oar n’e[o] ket ma zad, / Pell amzer zo, ur c’hristen mat. / Gant e ine on nec’het-holl / O, harzet-eñ da vont da goll !

1898
Référence : KZVR Supplément à la Croix des Côtes-du-Nord du dimanche 30 janvier 1898, p.1

Ret-mat eo neuze, evit harz an douar da baouraat, adreiñ de[zh]añ, gant an tremp, an danve[z] fosforet a ya dioutañ gant an trevadoù.

1898
Référence : KZVR Supplément à la Croix des Côtes-du-Nord du dimanche 23 janvier, p.1

Tan-gwall - Ar pemzek deus ar miz-mañ, an tan a zo bet krog en ti an itron Pichon. ‘Barzh ar c’hrignol eo e krogas, da gentañ, o teviñ bernio[ù] greun a oa bet lakaet eno. Ac’hane e savas dre an doenn hag e tiskaras ane[zh]i. Gallet e [v]oe harz ane[zh]añ da grigiñ ‘barzh an tier all. Be[z]añ zo bet, koulskoude, meur a goll.

1898
Référence : KZVR Supplément à la Croix des Côtes-du-Nord du dimanche 23 janvier, p.2

Neuze, e tirollas da ouelañ en ur weañ he daouarn, hag e vennas dont war he c’hiz, ha herzel he bugale da vont war-raok.

1923
Référence : SKET p.79

Edo en e sav war e vag, hag e tiskouezas bezañ ker mentek, ker kaer e oa an dremm anezhañ ha ken taer da welout ma kouezhjont holl sebezet a-ziwar o javed, hep gallout fiñval biz ebet evit herzel outañ da dremen.

1923
Référence : SKET p.43

Na harz ket outañ an ode d’ar saonenn.

1923
Référence : SKET p.72

O voustrañ dezhi he genou gant e zorn d’he herzel da grial e talc’has anezhi evel-se flastret ken n’o dije e vreudeur kaset da benn o zorfed.

1923
Référence : SKET p.103

Diwar-se o devoe dalc’hmat da herzel ouzh argadennoù dibaouez bleizi, moc’h-gouez, arzhed hag Erkuniz, da lavarout eo menezidi an Erkunia.

1923
Référence : SKET p.119

Paotr e zilhad du a reas d’ar c’horf riklañ eus ar c’harr e-barzh ar vag, daoust da zaeroù ha da merc’hed a glaske stourm ha herzel ar c’horf da vont-tre.

1924
Référence : SKET.II p.38-39

Ma harzas ouzh armead an doueez da gerzhout war-raok, ha ma reas an erevent o mad anezhi evit adreizhañ o strolladoù.

1924
Référence : SKET.II p.56

Eizh devezh zo em eus lakaet ur vruzunenn eus an traet-se war ar goañvenn a verve war biz bihan va zroad kleiz, abaoe n’on ket evit herzel, n’on ket evit pad ganti : an tan ruz a zo e-barzh.

1925
Référence : BILZ2 p.136

herzel

1931
Référence : VALL pg arrêter (faire rester en place)

harzet

1931
Référence : VALL pg arrêter (faire rester en place)

herzel ouzh

1931
Référence : VALL pg arrêter (faire rester en place)

An everien ne c'hellont ket herzel ouzh ar c'hleñved evel an dud dilontek.

1943
Référence : TOAA p2

Hag ar brouenn eo, ar vistri-skol a oa kemennet groñs dezho herzel ouzh ar vugale fiziet enno rannañ ur ger brezhonek.

1944
Référence : EURW.1 p.105

Ha Yann d’ar red da skluz ar Prad-Hir da gemer ar vag all evit herzel ouzh e hini da vont dreist.

1944
Référence : ATST p.110-111

— « Hag ez eus kalz anezhañ ? » — « Ret eo bet lakaat ur planken derv nevez dindan an armel, evit herzel ouzh ar pouez. [...] »

1944
Référence : ATST p.76

Hogen pa’z eo gwir n’emañ ket war hon tro korf an touell, aesoc’h eo herzel, disteroc’h riskl an argoll… Daoust ma’z eus da ziwall er gouent zoken, rak an Diaoul a zo soutil, lies-stumm, diniver e widreoù !...

1949
Référence : SIZH p.41

- Tenn herzel ouzh ar c'hoant gouzout, Sezni. Ma oufemp petra eo, d'an nebeutañ ! - Tenn eo. Doue, avat, a ro E c'hras da herzel.

1949
Référence : SIZH p.54

Goude e oa aet betek penn pellañ ar vali izelañ, evit bezañ outañ e-unan. Ur meni-gwelva [meni gwelva] a oa eno, ma tizhed gwelout, dre dreuz skramm rouez ha dreinek kasiaenned yaouank, unan eus talbennoù louet ar gouent, ar jardin kloz, kêr Viranda a-bezh gant he zoennoù ruz, ar stêr Ebro, hag ar gompezenn ec'hon-meurbet, glas evit un nebeu[d] amzer c'hoazh, harzet du-hont, pell, gant menezioù Alava, er vro [e]uskarat.

1949
Référence : SIZH p.47

Ar c'hamached o titouriñ / Ez out kablus m'o deus tarzhet / Ar fuzuilhoù pa voe harzet.

1960
Référence : PETO p75

D'en diskuilh 'ta, grit ho mennozh, / Hag, harzet prim a-barzh henozh, / Anezhañ ken ne glevoc'h ger.

1960
Référence : PETO p65

Hogen, en an' Doue, harzit d'en lazhañ !

1960
Référence : PETO p37

Harzit, mar plij ! Pelloc'h ned eoc'h / Pe ar broch dir-mañ war ho led / Ho taolo prim ; gwazh a-se deoc'h.

1960
Référence : PETO p43

M'en em gav gant e vatailhon / Pa vimp o kempenn an hailhon / Sur-mat d'en lazhañ hon harzo.

1960
Référence : PETO p70

D'an 19 a viz C'hwevrer eo bet tro Clet Ansquer da vezañ harzet

1980
Référence : BREM Niv. 0, p.2

An iboga a ziluz' ar spered, a harz ouzh ar skuizhder, ken na c'hell an dañserien padout nozvezhiadoù hep kousket, o vresañ hag o kanañ.

1985
Référence : DGBD p77

Pignat e c'hell koulskoude ar batimantoù bras gant ar stêr Wouri betek Douala, nemet e rankont gortoz al lanv ha leviañ goustadik dre wask al lec'hidennoù; evit chom hep koll re a amzer eo e harzont e Souellaba.

1985
Référence : DGBD p20

Sevel koubladoù stourmerien gant ar memes statud a vo tu d'ober ivez : da skouer e c'hall daou stourmer embann int prest da vezañ harzet, hag harzet e vint a-gevret neuze, kuit ne[na] chomfe un den e-unan-penn etre krabanoù ar polis.

2015
Référence : DISENT p91

Treuzwisket e oa ar stourmerien evel deportidi ar bloavezhioù 1940 ha lampat a rejont, koulz lâret, war ar boliserien evit ma c'hallfent harzañ anezhe... hag e vefe filmet ha skignet an abadenn.

2015
Référence : DISENT p148

Nac'h paeañ e dailhoù, gwiskañ arouezioù difennet, sevel ur gambr labour-douar evit ar stourmerien hag evel-se mont a-enep-krenn monopol kambroù al labour-douar, reiñ bod da dud dibaper -felladenn a genskoazell-, krouiñ ha skignañ ur moneiz er-maez lezenn, implijout sielloù melestradurel, nac'h bezañ harzet...

2015
Référence : DISENT p57

Lezel a ran ma daou eiler er rakkambr evit diskouez n'on deuet da herzel den.

2015
Référence : EHPEA p41

Da skouer oc'h astenn a-dreuz un hent-houarn evit herzel un tren karget a lastez nukleel. Peotramant o c'hourvez dirak un tourter kuit na vefe diskaret un ti palestinian.

2015
Référence : DISENT p65

En hañv e voe harzet gant Kathrine hag he c'henseurted ur Rus hag en doa flodet dek mil kached ekstasy dre an harzoù.

2023
Référence : DREAM p. 14

L'Office public de la langue bretonne

Réseaux sociaux