Plus d'options

Prononciation

Fréquence d'emploi : 

Attesté dans : 
NDBF
GBAHE

Variantes historiques ou dialectales attestées : 
2
Afficher les variantes

Formes fléchies : 
58
Afficher les formes fléchies

Définition :  Masquer la définition

I. V.k.e. A. (rener : tud) 1. Lakaat ub. da vervel, en un doare feuls prl. Tud lazhet gant soudarded. Lazhet e voent a daolioù mein, bouc'hal, gant ur c'hleze, gant ur bir. DHS. drouklazhañ, muntrañ. & Ent krenn Skeiñ da lazhañ : lopañ a-zevri. [1954] C’hoazh da vihanañ, morse ne fellas dezhañ skeiñ ganti, kaer en deveze pennfolliñ : anez-se, n’ouzon ket petra am bije graet, skeiñ ivez moarvat, skeiñ da c’hloazañ ha zoken da lazhañ. 2. Lakaat ul loen da vervel a-youl-gaer, evit bastañ d'an ezhommoù debriñ prl. Lazhañ ar pemoc'h. Abaoe ma oa digoret ar chase en doa lazhet klujiri, konikled, gedon, h.a. & (gant un dalvoudegezh gwan war-lerc'h an ar. da) Bezañ erru mat da lazhañ : bezañ lart a-walc'h evit bezañ lazhet. 3. Distrujañ plant. Start eo lazhañ al louzeier-se. 4. Dre skeud. (db. ar yezhoù) Lakaat da baouez, kas da get. Un torfed eo klask lazhañ ur yezh. 5. (db. ar mouezhioù) Mougañ, lakaat da devel. Klask a rae lazhañ o mouezh gant an trouz. 6. (db. an tan) E vougañ, mirout outañ a zeviñ pelloc'h. Lazhañ an tan-gwall. ES. c'hwezhañ, enaouiñ, pegañ. 7. (db. ar gouloù, ar binvioù goulaouiñ) Lakaat da baouez a sklêrijennañ. Lazhañ ar gouloù, al lutig. 8. (db. izili ar c'horf) Brevañ. Lazhañ a ran ma zreid war ar mein-se. 9. (db. an ardivinkoù) Lakaat da baouez a vont en-dro. ES. enaouiñ. B. (rener : traoù) 1. Bezañ abeg marv ub. Lazhet eo bet gant an arnev. An tenn el lazhas-mik war an taol. Ar brezel a lazhe gwazed a-viliadoù. 2. (db. an dour) Mougañ. An dour a lazh an tan. 3. (db. ar glav) Lakaat ar boultrenn da bladañ. Lazhet eo bet ar boultrenn gant ar glav. 4. Dre skeud. Skuizhañ, lakaat faezh, tennañ e startijenn, e nerzh digant ub. Ar bale eo am lazho. Ne seblant ket bezañ lazhet gant al labour. Ar pezh a lazh hor bro eo an divroañ. & Lazhañ e gorf : labourat tenn-kenañ. O lazhañ e gorf evit magañ ur vaouez ha bugale. & (db. ar santadoù) Lakaat da baouez. An avi a lazhas ar garantez etre an amezeien. II. V. rag. EN EM LAZHAÑ. A. V. kenem. Lazhañ an eil egile. A-holl-viskoazh eo en em lazhet ar pobloù. Diskennet e oa eno tud a-gantadoù d'en em dagañ ha d'en em lazhañ. B. V. em. 1. Lakaat termen d'e vuhez a-youl-gaer. En em lazhet eo. HS. (en em) zistrujañ, (en em) wallañ, (en em) ober. 2. Dre skeud. Labourat a-zevri, hep damant d'e gorf. Gwechall an dud en em lazhe o labourat an douar. HS. kiañ, lardañ, loeniñ, lopañ, poaniañ.

Exemples historiques : 
80
Masquer la liste des exemples

an lec'h maz lazher an miled

1499
Référence : LVBCA p22, 130, 131, 137, 145 (le lieu ou l-en tue les bestes)

lazhfe

1499
Référence : LVBCA p130 (tuer, occire)

hanter lazhet

1499
Référence : LVBCA p 95, 130 (demy tue)

Evel ma'z ententas ez komeras darn he zud [eus] he falez hag ez em warnisas gant sin ar groaz, hag ez eas en kêr, hag ez kavas un nombr bras a gristenien, pere a yae da sakrifiañ d'an idoloù rak aon na vient lazhet ma'z voe meurbet nec'het ha keuzet.

1576
Référence : Cath p5-6

Ael Doue a dorras hag a freuzas an holl rodoù-se gant hevelep impetuozite maz voe lazhet pevar mil paian.

1576
Référence : Cath p21

M. Pe evit tra [eo]-eñ galvet pec'hed marvel ? D. Abalamour ma lazh hon ene, oc'h ober dezhañ koll ar vuhez a c'hras hag abalamour ma hon rent din d'ar marv eternel.

1622
Référence : Do. p36

lazh

1659
Référence : LDJM.1 pg amortir, eteidnre, tuer

M. Pe evit tra er c'helver-eñ pec'hed marvel? D. Abalamour ma lazh hon ene, e ober dezhañ koll ar vuhez a c'hras, hag abalamour ma hor rent din eus ar marv eternel.

1677
Référence : Do. p37

lazhiñ e vrer

1732
Référence : GReg pg fratricide (Van.)

bezañ e spi evit lazhañ loezned gouez

1732
Référence : GReg pg affust

neb a lazh e treitouriezh

1732
Référence : GReg pg assassin

hanter-c'hant den a oa lazhet dezhañ war e vourzh

1732
Référence : GReg pg (on lui tua 50 hommes sur son) bord

mar flachez, eme ar brigant, me ez lazh

1732
Référence : GReg pg branler (si tu branle, je te tuë, dit le voleur)

entanañ ha lazhañ

1732
Référence : GReg pg brûler (saccager, mettre à feu & à sang), embraser

gwez kozh mat da lazhañ

1732
Référence : GReg pg coche (vieille truye grasse, qui a eu plusieurs cochons)

em lazhet

1732
Référence : GReg pg (se) défaire (se détruire)

hem lazhañ

1732
Référence : GReg pg (se) défaire (se détruire)

em lazhiñ

1732
Référence : GReg pg (se) défaire (se détruire), (s') entretuer

lazh

1732
Référence : GReg pg égorger (assassiner), éteindre

lazhet

1732
Référence : GReg pg égorger (assassiner), éteindre

em lazhañ an eil egile

1732
Référence : GReg pg (s') entretuer

lazhiñ

1732
Référence : GReg pg éteindre

mougañ, lazhañ, steuziñ an tan, ar gouloù

1732
Référence : GReg pg éteindre (le feu)

Ar brezel a zo ur skiant evit en em lazhañ hag en em zistrujañ an eil stad egile.

1732
Référence : GReg pg guerre (La guerre est un art de s'égorger & de se détruire réciproquement.)

Lazhet eo bet al leue lart.

1732
Référence : GReg pg gras (Le veau gras a été tué.)

David petra bennak n'edo nemed ur c'hrennbaotrig c'hoazh, ha memesamant ur c'hornandonig e-skoaz ar jeant Goliath, a zeuas couscoude a-benn da lazhañ gant un taol baltram, ar pikol - felpenn – lakepod bras-se.

1732
Référence : GReg pg geant (David, lorsqu'il n'étoit encore que d'une taille fort mediocre, & un nain en comparaison de Goliath, vint à bout de tuer ce geant, d'un coup de fronde.)

Kain a yoa baleant goude ma en devoa lazhet e vreuzr.

1732
Référence : GReg pg fugitif (Cain devint fugitif après le meurtre de son frere.)

Lazhet eo gant ar c'hraost ha gant ar flummoù.

1732
Référence : GReg pg flegme (Il est d'un temperament fort flegmatique, fort pituiteux.)

David pa ne edo c'hoazh nemet ur c'hrennbaotrig, a lazhas ar jeant Goliath gant un taol baltram.

1732
Référence : GReg pg fronde (David tua Goliath avec une fronde.)

lazhañ e vreuzr

1732
Référence : GReg pg fratricide (Faire un fratricide.)

lazhet e vreuzr

1732
Référence : GReg pg fratricide (Faire un fratricide, pp.)

Ur c’hrenn vleiz en deus lazhet er c’hoad.

1850
Référence : GON.II p.62, "Il a tué un jeune loup dans le bois".

Ur c’hi-dour am eus lazhet hiriv.

1850
Référence : GON.II p.62, "J’ai tué aujourd’hui un chien d’eau (loutre)".

Lazhet e voe oc'h en em gannañ evit he vro.

1850
Référence : GON.II p.82 (Il fut tué en combattant pour sa patrie).

Sant Paol a lazhas pe a veuzas un aerouant bras e Enez-Vaz war a lavarer

1850
Référence : GON.II pg aérouañt

lazhiñ

1850
Référence : GON.II pg lac'hein (voyez "laza"), laza (tuer, ôter la vie d'une manière violente. massacrer. assommer. il se dit aussi pour éteindre, en parlant du feu, etc. [...] en Vannes, "lac'hein").

lazhañ

1850
Référence : GON.II pg lac'hein, laz, lazérez, laza (tuer, ôter la vie d'une manière violente. massacrer. assommer. il se dit aussi pour éteindre, en parlant du feu, etc.), lazuz

lazhet

1850
Référence : GON.II pg laza (tuer, ôter la vie d'une manière violente. massacrer. assommer. il se dit aussi pour éteindre, en parlant du feu, etc. Part.)

Lazhet eo bet war al lec'h.

1850
Référence : GON.II pg laza (il a été tué sur la place).

Lazhit ar gouloù.

1850
Référence : GON.II pg laza (éteignez la chandelle).

En em lazhañ a reot, ma ne likit evezh.

1850
Référence : GON.II pg laza (vous vous tuerez, si vous n'y prenez garde).

lazhañ

1850
Référence : GON.II.HV pg muntra

Ar c'hi en deus lazhet ar c'hazh.

1850
Référence : GON.II p.61 (Le chien a tué le chat).

Ur c'hazh dizoñv am eus lazhet.

1850
Référence : GON.II pg dizoñ (J'ai tué un chat sauvage).

A-feur ma teuent, o lazhed.

1850
Référence : GON.II pg feûr (à mesure qu'ils venaient, on les tuait).

A dennoù bir eo bet lazhet.

1850
Référence : GON.II pg bîr (Il a été tué à coups de flèches).

Ar goulm neuze zispak he divaskellig wenn, / A nij, hag o welet eo an heizez paket / Gant an den didruez evit bezañ lazhet, / A zistro war he giz da zigas ar c'heloù, / Hep goulenn diganti penaos, e pe zoare / Hag ar mare / Ma oa bet aet e gaou.

1867
Référence : MGK p46-47

Goulenn a ra, en ur grenañ : / — « Aotrou ar C'hi, mestr ar vro-mañ, / M'en em roan deoc'h, petra a reot-hu din ? » / — « Da lazhañ rin ! » / — « Ha mar tec'han ? » — « Ned i ket pell, / Hag abred e ranki mervel ! »

1867
Référence : MGK p113

Perak emañ 'l lezenn, / E ve ret da zaou zen / Hag a zo reuzeudik an eil gant egile, / En em gasa gwashoc'h evit ar c'hi ar c'hazh, / Evel fust ha gwalenn / O sachañ a bep tu, noz ha deiz en em lazh ; / Ya, perak m'er goulenn, / Ne c'hellfent ket terriñ pe droc'ha ar skoulm-se, / Bezañ vak anezho hag eürus adarre ?

1867
Référence : MGK p65

Neuze ne vent gwelet o vont d'en em grougañ, / D'en em veuziñ er mor, pe da en em lazhañ, / Da gas, en ur ziskouez n'o deus skiant na kalon, / O ene d'an ifern hag o c'horf d'ar c'hontron.

1867
Référence : MGK p67

N’hoc’h eus graet droug da zen ebet ? Piv a oar pet eus hor breudeur hoc’h eus lazhet pe lakaet da lazhañ ?

1878
Référence : EKG.II p.62

Forzh, forzh, al laer ouzh ma lazhañ !

1909
Référence : BROU p. 239

en em lazh

1909
Référence : BROU p. 233 (on l'emploi aussi pour exprimer une fatigue excessive)

Gant ar ranngalon en em lazhas ar roue Eparios, hag an daouzek mab hag an ugent merc’h anezhañ, kouezhet er stourmad ouzh an ti-roue, a voe losket o c’horfoù e-kreiz an tan-gwall a bulluc’has an ti.

1923
Référence : SKET p.85 (+ p.198, "Da reiz[h]a[ñ]" : "P. 85, [...] 7 linenn pelloc’h : « en em lazas ar roue Eparios » kentoc’h").

Pa gouezhas, an Arzh distourmus e argad, ez oa en-dro dezhañ ur c’helc’hiad bras a gorfoù enebourien ha kezeg en doa lazhet, ken e neue er gwad e gorf a-bezh.

1923
Référence : SKET p.19

Kent an donedigezh anezhañ ne ouie an dud na gwiañ na livadenniñ danvez ; n’o doa ken dilhad nemet krec’hin al loened a lazhent en hemolc’h.

1923
Référence : SKET p.59

Sell oute o-daou war ar c’hlazenn, an hini yaouank divarc’het, an henañ o vont d’hen lac'hañ...

1925
Référence : BILZ2 p.118

klask lazhañ

1931
Référence : VALL pg attenter (à la vie de qqn)

en em lazhañ

1931
Référence : VALL Rakskrid p XXIV

bezañ lahet

1931
Référence : VALL Rakskrid p XXIV

En holl vroioù eo bet gwelet niver ar folled, ar vuntrerien hag an dud oc'h en em lazhañ o vont war gresk pep gwech m'eo bet evet muioc'h-mui a alkool enno gant an dud, hag o vont war vihanaat pa vez evet nebeutoc'h-nebeutañ anezhañ.

1943
Référence : TOAA p2

Eur wech, e voe gwelet ar c’hi o tistrei d’ar gêr gant e c’henou gwadek : ha mab ar priñs a oa dianket… Sur a-walc'h e oa bet debret gant ar c'hi. Ar priñs a lazhas e gi.

1944
Référence : EURW.1 p.129

Neuze e veze lazhet ar gouloù -ur c'hleuzeur eoul-maen mogedek-.

1944
Référence : EURW.1 p33

Mallozhioù, hudurniezh, blejadeg, breugeudoù, brammoù, ur sonadeg dibaouez betek ma son ar c’hleroner « lazhañ ’r gouloù » da 10 eur. Hini ha hini, e serront o genou hag o daoulagad…

1944
Référence : EURW.1 p.193

Egile a skoe, skeiñ a oa dilasañ trumm an doupi da « lac'hañ » « buhe' » an doupi all.

1944
Référence : EURW.1 p22

Alan Barveg, Dug a Vreizh, en doa bet aotre e 946 digant e vignon harlu Loeiz IV, roue ar Franked, anavezet gantañ e Londrez, da zigas da Vreizh trevidien c’hall evit kargañ plasoù ar re a oa bet lazhet ha drailhet gant an alouberien norman.

1944
Référence : EURW.1 p7

- Me da lazho, tan an ifern ! emezañ en ur skrignadenn

1949
Référence : SIZH p.51

- Tra spontus eo neuze karantez ar c'hig ! - Tra neñvel ! Hi ar fulenn, a c'hwezh an tan, ha hi ar feunteun el lazh...

1949
Référence : SIZH p.57

P'eo bet c'hwezhet ganti em gwazhied tan ar c'hoant gouzout, hi a vezo anezhi ivez ar feunteun, a lazho an tan-se...

1949
Référence : SIZH p.64

C’hoazh da vihanañ, morse ne fellas dezhañ skeiñ ganti, kaer en deveze pennfolliñ : anez-se, n’ouzon ket petra am bije graet, skeiñ ivez moarvat, skeiñ da c’hloazañ ha zoken da lazhañ.

1954
Référence : VAZA p.49

Ne oa ket Soaz-Sapeur evit klevout komz eus touseged, ha lazhañ a reas raktal va faour-kaezh « evn », kaer am [sic] boe pediñ hag aspediñ. Sed aze ar c'hentañ glac'har em buhez !

1954
Référence : VAZA p.14

Goût a ouzont oc'h, dre ledoued, / D'ar gozh Nasion mignon rik : / Un abeg, daoust d'ho plev louet, / D'ho kas da get, d'ho lazhañ mik.

1960
Référence : PETO p59

Gwechall, a-raok ar reuz, hor beze an deog / Ha, pa lazhed an hoc’h, e roed deomp hon lod. / Ha nep ezhomm, 'vit-se, da gaout an tredeog.

1960
Référence : PETO p32

Da zilammat ken krenn / Hag ar bijoc'h a stenn / O tec'hout diroll 'raok an tenn, / An tenn, ganas, a lazh pa dizh.

1960
Référence : PETO p21

Hogen, en an' Doue, harzit d'en lazhañ !

1960
Référence : PETO p37

Unan eus ar c'hleñvedoù truezusañ a c'hellfe kouezhañ war an den eo kleñved ar c'housked, ouzh e lazhañ nebeud-ha-nebeud [nebeut-ha-nebeut], ouzh e lakaat da zizeriañ ha da lerc'heriañ, a-hed bloavezhioù hir a-wechoù.

1985
Référence : DGBD p59

Pezh a c'hell bezañ abeg da unan bennak da zivizout lazhañ anezhañ, ne zispleg ket koulskoude an doare en deus dibabet evit hen ober.

2015
Référence : EHPEA p46

Kenkizet e vo ho traoù diganeoc'h ha goulennet ganeoc'h lazhañ ho pellgomzer -gallout a ra bezañ kenkizet ivez kuit na vefec'h techet d'ober gantañ dre guzh-.

2015
Référence : DISENT p164

Da'z soñj ez eo deuet hennezh betek amañ war e begement, gourvez dirak ar maen-sonn, kroaziañ e zaouarn hag en em lazhañ ?

2015
Référence : EHPEA p34

N'on ket sur da vat met evit ar c'hentañ gwel ne soñj ket din ez eo bet lazhet a-dost-kaer.

2016
Référence : BARDF p. 60

L'Office public de la langue bretonne

Réseaux sociaux