Plus d'options

Prononciation

Fréquence d'emploi : 

Attesté dans : 
NDBF
GBAHE

Variantes historiques ou dialectales attestées : 
2
Afficher les variantes

Formes fléchies : 
58
Afficher les formes fléchies

Définition :  Masquer la définition

I. V.k.e. A. 1. Bountañ war udb. ouzh e lakaat da dreiñ warnañ e-unan. Moarvat o doa ruilhet mein. Ne oa nemet ruilhal ar c'hefioù gwez betek ar wazh-dour nesañ. Ruilhal a rejont o fakadenn er mor. 2. Lakaat ub. da gouezhañ hag e lakaat da vont war-raok o vountañ warnañ. Ar bourev he ruilhas war ar glaou bev. Ar paotrezed a veze ruilhet er foenn gant ar baotred. [1878] Evel m’oa stag e zaouarn a-dreñv e gein, n’oa ket evit sevel anezhañ e-unan, hag ar soudarded, hantervezv, er goapae hag er ruilhe a daolioù treid e-touez an teil. 3. GOUNEZ. Tremen ar ruilher war un dachenn. N'eo ket erru diwezhat da ruilhal gwinizh ? B. Dre ast. 1. Embreger udb. gant e zaouarn. E blijadur a oa ruilhal gant e zaouarn ar pezhioù aour hag arc'hant. [1878] ne veze ket gwelet o tistreiñ kartoù nag o ruilhañ dominoioù, pell en noz [...]. 2. Lakaat da gouezhañ. Ur c'harr en doa ruilhet anezhi. Me a oa bet ruilhet ivez gant ur porc'hell. HS. pilat. C. Dre skeud. 1. Ruilhal udb. en e spered : soñjal en dra-se dibaouez. Ruilhal a rae en e spered an traoù kaer en doa gwelet. 2. Trl. Ruilhal e voul : bevañ e vuhez. II. V.g. A. 1. (db. ar c'harbedoù) Mont war-raok war-bouez o rodoù. Ar c'hirri a ruilhe war an hent. An div roudenn ma ruilh an tren warno. 2. Mont war-raok o treiñ warnañ e-unan. Ruilhal a raent er foz, war o c'hof. Sarac'h ar barrikennoù o ruilhal war ar pont. 3. (db. ar bigi) Mont a vabourzh da stribourzh hag an eneb. Ar vag-se a ruilhe evel ur penton pa veze fall an amzer. B. Dre ast. 1. (db. al liñvennoù hag an traoù hevelebekaet outo) Redek forzh. Ruilhal a ra an dour diouzhin gant an tomm eo din. Glav a rae ken e ruilhe an dour war an hent. Gwelet e veze ar gwad o ruilhal dre-holl. & (db. an tan) Mont ha dont. An tan a oa o ruilhal a bep kostez. 2. (db. ar gurun) Trouzal. Sklêrijennet e veze an oabl dibaouez gant al luc'hed hag e ruilhe ar gurun hep ehan. 3. (db. an dud, al loened) Kouezhañ. An tenn a grozas hag ar paourkaezh a ruilhas war an douar. [1954] « ha taolit pled, paotred, emezañ, mar gwelan unan hepken eus ho mignoned estren e-tailh d’ober goude koan ur gammed war ar pont kuit a ruilhal raktal a-hed e gorf, kraouiet e viot ganin holl gwitibunan ! » 4. Trl. Ruilhal e zaoulagad en e benn : ober selloù souezhet. An den a ruilhas e zaoulagad en e benn. C. Dre skeud. 1. (db. an dud) Bezañ mat ar bed, ar yec'hed gant ub. Delc'her a ra da ruilhal bepred ? & Trl. Ruilhal dre an hentoù : bezañ ingal, alies o vale. Unan boazet eveldon da ruilhal dre an hentoù a rank alies ober kof-moan. 2. Trl. (db. an dud) Ar voul a ruilh gantañ : chañs en deus. Ac'hanta, paotr, ar voul a ruilh ganit, kerzh war he lerc'h. 3. (db. an traoù, ar varc'hadourezh) Bezañ gant ub. abaoe ur pennad amzer. Kerzh da welet pegeit zo emañ ar pesked-se o ruilhal gant ar marc'hadour ! 4. (db. an traoù) Bezañ niverus. An arc'hant a ruilhe etre he daouarn.

Exemples historiques : 
40
Masquer la liste des exemples

ruilhal

1659
Référence : LDJM.1 pg ruilla

Ruilhet en deus diwar lein ar menez.

1850
Référence : GON.II pg rula (il a roulé du sommet de la montagne).

ruilhañ

1850
Référence : GON.II pg rodella, rolla, pg rula (rouler, tourner, en parlant de ce qui a la forme de roue. tomber en roulant).

ruilhet

1850
Référence : GON.II pg pg rula (rouler, tourner, en parlant de ce qui a la forme de roue. tomber en roulant. Part.)

Ne ruilh ket mat ar c'harr-se.

1850
Référence : GON.II pg rula (cette charrette ne roule pas bien).

Ruilh a raent diwar o gwele, mes ne vezent ket lazhet holl en ur gouezhañ : krial, en em erbediñ a raent... Mes ne selaoued ket o c’hlemmoù !...

1877
Référence : EKG.I. p.39

Ar c’habiten a c’haloupe gant e varc’h dre-greiz ar bobl ; ar soudarded a dennas o c’hlezeier ; ar gwad a oa o vont da ruilhañ war bavez Lesneven, pa grias adarre Dider Dindaon gant e vouezh a gloc’her, kreñv ha nerzhus : — Deomp kuit, va bugale, deomp d’ar gêr, ha lezomp an diodien-mañ da ober o diotachoù er c’hiz ma kirint.

1877
Référence : EKG.I. p.181

Evelato, ar c’hoant en deus da zerc’hel e vuhez gantañ a ro dezhañ nerzh nevez ; dont a c’hell eus a-zindan e bont, tennañ a c’hell e zivesker morzet eus a greiz al lec’hid ; div pe deir gwech e riklas hag e ruilhas diwar dalbenn an hent bras oc’h esa dont war gorre.

1877
Référence : EKG.I. p.130

Ar sklerijenn-se ne bade ket pell ; mont a rae kuit, ha prest goude ar c’hloc’h a sone adarre, ha neuze ne gleved nemet son ar c’hloc’h e-kreiz trouz ar biliennoù a ruilhe hag a ziruilhe diwar an eil roc’h war eben.

1877
Référence : EKG.I. p.95-96

Ar re-se [a] oa an dud o doa c’hoant d’en em ruilh er pec’hedoù hudur ha da heuliañ c’hoantegezhioù fall o c’halon, pe d’en em binvidikaat diwar-goust an ilizoù, ar c’houentoù hag an noblañsoù, en u[l] laerezh o leveoù, pe en ur ober an neuz d’o frenañ en ur baeañ anezho an dekved, da hirañ, eus ar pezh a dalvezent.

1877
Référence : EKG.I. pp.43-44

Kerkent e voe klevet an tennoù o krozal ; ar venec’h paour, toullet o c’horf, torret o fenn gant ar bouledoù a ruilhe diwar o gwele kalet war al leur-zi : ar gwad a rede war an douar hag a bouloudenne un tamm larkoc’h en o c’hichen...

1877
Référence : EKG.I. p.39

Ne veze ket gwelet, evel, siwazh ! ma weler bremañ re alies tud yaouank, o redet an ostalerioù hag an tavarnioù, oc’h evañ banne gant hemañ, banne gant henhont ; ne veze ket gwelet o tistreiñ kartoù nag o ruilhañ dominoioù, pell en noz, evel ma weler en amzer-mañ, bugale a renk uhel zoken, war o meno.

1878
Référence : EKG.II p.173

Evel m’oa stag e zaouarn a-dreñv e gein, n’oa ket evit sevel anezhañ e-unan, hag ar soudarded, hanter vezv, er goapae hag er ruilhe a daolioù treid e-touez an teil.

1878
Référence : EKG.II p.77

Muioc’h a levenez a ro da'm c’halon trouz ar mor bras, a-hed an aod, o ruilhañ ar biliennoù an eil war gorre eben, eget klevet taolioù pav marc’h an aotrou o krozal war bavez kêr.

1878
Référence : EKG.II p.215

Bezomp ive[z] fiañs er Mestr Hollc’halloudus a zalc’h en he sav hon bro Beizh-Izel [sic], koulz hag ar bedoù diniver a ruilh dre an oabl. Pedomp, dreist-holl Santez-Anna-Wened n’he deus biskoazh distroet he skouarn diouzh pedennoù he Bretoned.

1898
Référence : KZVR Supplément à la Croix des Côtes-du-Nord du dimanche 30 janvier 1898, p.1

ruilh

1909
Référence : BROU p. 416 (rouler)

An heol a lavarjed en em zistaget diouzh bolz an neñv hag o ruilhañ war c’horre ar mor war-du an teir flac’h yaouank.

1923
Référence : SKET p.111

Heñvel ouzh un evn torret dezhañ e zivaskell, e kouezhas ar vallozh d’an douar. War ar re o doa en taolet eo e plavas, e-keit ha ma ruilhe hini-ha-hini ar pennoù troc’het war dalbenn ar savenn.

1923
Référence : SKET p.128

N’oa gwezenn, bodenn, geotenn, kivnienn ebet o tiwanañ war zremm dorosellek an douar, kailhenn ebet o ruilhañ war e c’horre pe o c’hourvez en e gondonioù, na ouvezje Manos ha Bena an anv hag ar perzhioù anezho.

1923
Référence : SKET p.39

Ne weled ket eus an evadegoù-se ma ev an den enno, diezhomm ha disec’hed, ma tiskianta diwar re-gofad, ma ruilh e-kreiz uloc’h ha pri, o tiskenn izeloc’h eget loened-mut ; n’oa ket eus ar banvezioù hir-didermen m’en em stanka enno kengouvidi diemzalc’h, ez varlonk ha lous evel moc’h dirak laouiri pourveziet-leun ; nag eus an abadennoù-se dibaouez c’hoari diñsoù pe wezboell, ma kas enno didalvez-kaer gwazed kadarn, kreñv ha meizek, ar pep gwellañ eus o amzer.

1923
Référence : SKET p.69

Er glasvezennoù digenvez e krozas al lammdourioù hag e stagas dre-holl an doureier-red gant o labour rimiañ ha toullañ ar c’haletañ rec’hier, ruilhañ traezh, pri ha bili, kleuzañ traoniennoù, adstummañ dremm an douar.

1923
Référence : SKET p.29

Eñ a lakaa da ruilhañ, a-dreuz an oabl, an heol binniget, al loar hag ar stered ; eñ a zo en pep lec’h, en pep amzer, hep diwez na derou.

1924
Référence : BILZ1 Niv. 43-44, p.1024 (Gouere-Eost 1924)

Ac’hane e vesent aketus o bagoù bihan ha bras, o bagoù boutet gant an avel, chachet gant ar mare, stropet ha ruilhet gant an taolioù-mor.

1924
Référence : BILZ1 Niv. 47, p.1121 (Miz Du 1924).

Hag evit ruilhañ ar c’helc’h, n’en dije ket ar Stlaper-Rod e-unan gallet ober gwell.

1924
Référence : SKET.II p.20

Ar plac’hig kozh, savet en he sav, an daeroù o ruilhañ war he divjod a roas ur pok d’ar vamm, serriñ a eure dezhi he daoulagad.

1924
Référence : BILZ1 Niverenn 37, p.810 (Miz Genver 1924)

Hag e c’hoarzhe an aotrou barner, hag e gof a ruilhe war e zivorzhed.

1925
Référence : BILZ2 p.164

Ac’hanta, paotr, ar voul a ruilh ganit. Kerzh, red war he lerc’h hep dizalaniñ.

1925
Référence : BILZ2 p.178

Ar martolod gonit a ra e hini, o ruilhal e gorf dizamant, hep klemm, a-hed an devezhioù, an nozvezhioù, dindan an holl amzer, evit tapout pesked da werzhañ d’an neb o faeo.

1925
Référence : BILZ2 p.104

Ar vag vihan a zo friket war ar pont ; an delezioù, ar roñvioù a ruilh, a ziruilh, a-dreuz hag a-hed.

1925
Référence : BILZ2 p.172

Ar stroñsadennoù a zeuas da vezañ stankoc'h-stankañ ; war douaroù digompez e ruilhemp bremañ.

1929
Référence : SVBV p11

Ar c’hazh penn du eta a glaske, a glaske hag a ruilhe botez war votez, ha ne leunie e gof nemet gant c’hwez al logod tremenet eno an devezhioù a-raok, p’edont o vont da glask ur vro all.

1944
Référence : ATST p.63

« Ma mab », a lavaras din ma zad, « bez soñj maen a ruilh ne zastum ket a van. »

1944
Référence : EURW.1 p.208

D'ar Sul 14 a viz Eost, dre un amzer domm-kenañ, an heol a boazhe, am eus soñj, an oabl a oa didarch evel ur sklasenn, un engroez a dud a ruilhe diouzh Montroulez war-du bourk Plouyann, n'emañ nemet ul lev bennak diouzh kae Treger.

1944
Référence : EURW.1 p70

A-boan m'hor boa karget hor c'horf ha prest da vont da gousket asambles en ur gwele-kloz a oa bet aozet gant an ostizez vat, e voe klevet ur wetur o ruilhal war an hent skornet hag o chom a-sav dirak dor an ostaleri.

1944
Référence : EURW.1 p38

C'hoari kraoñ : a-raok ma oa kanetennoù, gant kraoñ-gall e veze c'hoariet da lakaat anezho da ruilhañ en un toullig 'kichenik ur vur.

1944
Référence : EURW.1 p24

Ha bez’ veze amañ ha du-hont pezhioù pikoloù reier gwintet bern-war-vern, gwisket gant spoue ken tev, ken lufr ha voulouzenn ur vantell roue, ha diouzh o c’hribenn e ruilhe dour hag eon gant muioc’h a drouz eget na rafe ar c’hurunoù.

1954
Référence : VAZA p.167

Hogos bemnoz e veze ivez martoloded all o prejañ war hol listri-ni, ha hervez ar reolenn peb a dortad a rankent ober, rak ur wech e tichañsas din klevout hon eilgabiten o kenteliañ ar ganol[i]erien oc’h ober ouzh taol war-dro kouvidi an deiz-se ; « ha taolit pled, paotred, emezañ, mar gwelan unan hepken eus ho mignoned estren e-tailh d’ober goude koan ur gammed war ar pont kuit a ruilhal raktal a-hed e gorf, kraouiet e viot ganin holl gwitibunan ! »

1954
Référence : VAZA p.103

Ha ken klok, ken brav e sache ar wazed a nerzh korf war fust ar roeñvoù ma skare ar gale kalz primoc’h eget na ruilhfe ur ganetenn war ar skorn, ha ma vanjomp bamet, krog ennomp ar c’hoant strakal daouarn en ur sellout outo.

1954
Référence : VAZA p.131

'Palatat emañ-eñ, Ken ingal ha plaen, 'Vit na teu an tre, Da ruilhal ar maen, Ar vilienn rous He gwiskad lipous.

1980
Référence : BREM Niv. 1, p. 3

Berr eo bet gwalenn ar c'hastiz, avat ; hag antronoz vintin n'emañ mui ar vatimant o ruilhal war houlennoù hir ha gorrek mor Biskaya, hogen o lakaat gwagennoù berr ha rust da eonenniñ dirak beg-douar Finisterre, a c'heller gwelout an tornaodoù sonn anezhañ war an tu kleiz, an tu m'emañ va c'hambrig; hag, en ur zigeriñ ar prenestr e c'hellan gwelout rannoù uhelañ Bro-C'halikia hanterguzhet er vogidell.

1985
Référence : DGBD p11

L'Office public de la langue bretonne