I.
H.g./H.b.
A.
1. (db. ar c'hoad, an danvez, h.a.)
[1499] Troc'h, obererezh troc'hañ.
Prenañ an tailh eus ur c'hoad. An tailh eus ar pluñv.
&
Koad-tailh : koad bet troc'het diwar ar gwez.
Maen-tailh : maen-ben.
2. Doare da droc'hañ.
Kemenerien omp tout, met an tailh a zoug.
3. KOZH.
Troc'h surjianerezh a raed a-benn tennañ ar grouan eus ar c'hwezigell.
&
Trl.
Ober an tailh da ub. : operiñ ub. e mod-se.
Graet eo bet an tailh dezhañ.
B.
(db. an daouarn)
Kostez.
Tailh e zorn pe kein e zorn ?
C. Dre ast.
1. [1732] Neuz, doare.
[1732] An dailh eus ur Sant zo warnañ. [1732] An dailh a zen onest zo warnañ. Diouzh an dailh anezhañ e verzen e oa nec'het an den.
&
Trl.
Un den a dailh : un den a neuz.
2. Ment.
&
Trl.
Eus un dailh vrav eo : mentet-mat eo.
D. PEMDEZ
1. Labour, trevell.
Echu an dailh !
&
(impl. da anv unan)
Ne oan ket gouest d'ober tailh ebet : ne oan ket gouest d'ober an disterañ labour.
2. Trl.
Tapout e dailh : kavout al labour a zere mat ouzh an den.
Hennezh a dapfe e dailh da ober ur spontailh !
3. Trl. estl.
Aze emañ an dailh ! : aze emañ an dalc'h.
[1954] Ac’han, emezon, aze ’ta emañ an dailh !...
E.
Tu.
N'eus ket a dailh d'o zizhout.
HS. moaien.
F.
Trl.
Bezañ tailh (evit ub.) da ober udb. : bezañ war riskl d'e ober.
Tailh bras da bec'hiñ. Tailh a oa evitañ da derriñ e c'houzoug.
&
[1867] Chom hep tailh d'ober udb : na risklañ d'en ober.
Chom hep tailh da vervel.
G.
Na c'houzout na tailh na bailh : na c'houzout netra, na c'houzout prizañ mat oberoù an-unan.
[1954] [...] rak – Parizian ma ’z oa anezhañ ! – na tailh na bailh ne ouie kennebeut all diwar-benn ar seurt traoù.
II.
Skluz bihan a dalvez da leuniañ pe da c'houllonderiñ naoz ur vilin.
Ar miliner a save an dailh hag a leze an dour da vont.
III.
DISPRED.
Seurt tell.
Diazezañ an dailh.
HS. gwirioù, rolloù, tailhoù (tell), taos.
IV.
Tr. adv.
1. Un tailh : un tamm mat.
Siouloc'h un tailh e oa bet an dispac'herien en amzer-se.
2. RANNYEZH.
En tailh : moarvat, emichañs (diw. vousgoap alies).
Abalamour ez eo un enezenn ez eo e-kreiz ar mor en tailh. N'eot ket er-maez gant an amzer-se en tailh ! : n'eot er-maez gant an amzer-se memes tra !
3. En tailh-se : evel-se.
En dailh-se emañ an dud.
4. Hervez an dailh : war a hañval.
Hervez an dailh ez eus ur bochad tud klañv en hor bro.
HS. a-hervez.
5. [1732] A dailh vat : neuz vat warni, warnañ, a-feson.
V.
Tr. stl. isur.
En dailh ma : evel ma.
Lakaat ar c'horf en dailh m'eo dleet. En dailh hag en doare m'eo ret.
Daveenn :
GON.II
pg tâl (taille, la stature du corps. façon. manière. - apparence. air. H.V. de plus, danger, péril, risque).
Eus a un dailh gaer eo.
Eûz a eunn dâl gaer eo.
1850
Daveenn :
GON.II
pg tâl (il est d'une belle taille).
Tailh ur laer a zo warnoc'h.
tal eur laer a zô war-n-hoc'h
1850
Daveenn :
GON.II.HV
pg tâl (vous avez l'air d'un voleur).
Evidon, emezi, me ouezo mont a-bell, Pe en ur c'horn bennak, chom hep tailh da vervel, Ha ne welit-hu ket an dorn-se 'deu, a ya ?
Evid-oun, eme-z-hi, me c'hwezo mont a-bell, Pe, enn eur c'horn-bennag, choum hep tal da vervel, Ha ne welit-hu ket ann dourn-ze d-eu, a-ia ?
1867
Daveenn :
MGK
p13
Ganen-me emañ va hini ivez ; dalc’homp krog pep hini en e hini, evit bezañ e tailh da skeiñ ma vez ret.
Ganen-me ema va ini ive ; dalc’homp krok pep hini enn he hini, evit beza e taill da skei ma vez red.
1877
Daveenn :
EKG.I.
p.75
ent teilh
Entéill
1909
Daveenn :
BROU
p. 397 (je suppose ; Lepelltier dit : Entaill, que j'ai aussi entendu aux environs de Plougastel-Daoulas)
tailhoù
taillou
1931
Daveenn :
VALL
pg affectation (recherche des manières)
Ac’han, emezon, aze ’ta emañ an dailh !...
Ac’hañ, emezon, aze ’ta emañ an dailh !...
1954
Daveenn :
VAZA
p.173
Hep gouzout din, kentañ ’reas a voe diskouez va zammoù rimadelloù d’an dimezell Brenchereau, met ne chomas ket da selaou he meno ha ne reas an dro-se nemet mont ha dont gant aon rak klevout ur wech ouzhpenn komz eus Verlaine, Villon, Laforgue, Baudelaire, hag ur bern oristaled dizanav na oant ket zoken sonerien, pe washoc’h c’hoazh eus ilizoù ha kalvarioù Breizh ha farielloù all, rak – Parisian [Parizian] ma ’z oa anezhañ ! – na tailh na bailh ne ouie kennebeut all diwar-benn ar seurt traoù.
