Plus d'options

Prononciation

Fréquence d'emploi : 

Attesté dans : 
NDBF
GBAHE

Variantes historiques ou dialectales attestées : 
1
Afficher les variantes

Formes fléchies : 
5
Afficher les formes fléchies

Définition :  Masquer la définition

I. H.g. 1. Skinoù a zegas sklêrijenn war an traoù hag a ro an tu d'o gwelet. Gouloù an deiz. HS. luc'h. 2. Ent strizh Sklêrijenn taolet gant ur benveg goulaouiñ. Emañ ar gouloù war enaou. Pignat a reas hep gouloù, en ur doulbaban. Enaouiñ, lazhañ ar gouloù. Ne oa prenestr ebet dindan c'houloù. 3. Trl. skeud. Bezañ er gouloù : direnkañ. Hennezh a vez bepred war hent en deiz hag er gouloù en noz. & Bezañ ub., udb. en e c'houloù : bezañ direnket gantañ. Petra zo en e c'houloù, petra zo savet en e c'houloù ? Honnezh a oa en e c'houloù hag alies en doa savet e zorn outi. & Bezañ ub. en e c'houloù : e c'hoantaat da zimeziñ. Merc'h hemañ zo em gouloù. & Soubañ gouloù : morediñ. & Dever, losker gouloù : person a vez hir gant e oferenn, ha dre ast., den a chom pell da labourat diouzh an noz. & Trl. [1732] Lakaat ul levr er gouloù : embann ul levr. Al levr-mañ zo bet lakaet meur a wech er gouloù. 4. Gouel ar Gouloù, gouel Maria-ar-Gouloù, gouel Itron-Varia-ar-Gouloù : Chandelour. II. G. 1. Bann sklêrijenn taolet gant ur benveg goulaouiñ. Gouleier kêr a veze gwelet a-bell. Ur gouloù a weled o parañ. 2. Goulaouenn-goar. Prez a oa enni da gregiñ ar gouloù. An eil a zoug ar gouloù, egile a ro al lien. 3. Benveg goulaouiñ. Ur gouloù bleiz : a daol ur sklêrijenn dister. Gouleier ar c'harr. 4. Gouloù-soav : traezenn c'houlaouiñ graet gant ur boulc'henn paket en un dolzenn soav. Gouloù-red : fulennoù o vont dre an aer, drezo o-unan, taolet gant tredan an amzer fall. 5. (en e furm lies) Ar gouleier : rummad teir arouezenn (ruz, melen-ruz, gwer) a ro da c'houzout d'ar vleinerien pegoulz mont war-raok pe chom a-sav. 6. Trl. Gwerzhañ udb. diouzh ar gouloù : gwerzhañ diouzh ar c'hresk e-keit ha ma pad ur c'houlaouenn enaouet. 7. Trl. skeud. Bezañ bet o telc'her ar gouloù : gouzout pep tra db. un darvoud bnk. N'oc'h ket bet o telc'her ar gouloù.

Exemples historiques : 
62
Masquer la liste des exemples

gouloù

1499
Référence : LVBCA p86 (lumiere)

gouloù

1499
Référence : GAVH p17

pourc'henn ar gouloù

1499
Référence : LVBCA p21, 86, 168 (nesche de chandele)

lakaat e gouloù

1659
Référence : LDJM.1 pg mettre (en lumière)

goulaouenn

1659
Référence : LDJM.1 pg chandelle

lakaat e gouloù

1659
Référence : LDJM.1 pg produire

gouloù

1659
Référence : LDJM.1 pg goulou

adjujiñ diouzh ar gouloù

1732
Référence : GReg pg adjuger

enaouiñ ar gouloù

1732
Référence : GReg pg animer

gouloù loereg

1732
Référence : GReg pg ange

gouloù bouji

1732
Référence : GReg pg bougie (chandelle de cire blanche)

gouloù

1732
Référence : GReg pg chandelle

gouloù

1732
Référence : GReg pg chandelle

gouloù soa

1732
Référence : GReg pg chandelle(s de suif)

gouloù rousin

1732
Référence : GReg pg chandelle(s de resine)

gouloù binniget

1732
Référence : GReg pg cierge (beni)

er gouloù

1732
Référence : GReg pg (à) decouvert (sans deguisement, franchement)

deuit gouloù amañ

1732
Référence : GReg pg éclairez (ici, petit garçon)

digasit a-fo gouloù amañ, paotrig

1732
Référence : GReg pg éclairez (ici, petit garçon)

al levr-mañ a zo bet meur a wech lakaet e gouloù

1732
Référence : GReg pg (ce livre a eu plusieurs) editions

evit ar bevare gwech ma el lakaer e gouloù, eo

1732
Référence : GReg pg (c'est ici sa quatrième) Edition

An heol a ro e c’houlou d’al loar.

1850
Référence : GON.II p.62 (Le soleil donne sa lumière à la lune).

Deviñ a reot ho plev gant ar goulou.

1850
Référence : GON.II p.66, "Vous vous brûlerez les cheveux avec la chandelle".

gouloù treuz

1850
Référence : GON.II.HV pg sklérijen (-dreûz)

Lakaat ul levr e gouloù

1850
Référence : GON.II.HV pg goulou (Publier un livre, le mettre au jour).

gouloù

1850
Référence : GON.II pg goulaou (voyez "goulou"), pg goulaouen (Luminaire, corps naturel qui éclaire. Chandelle, petit flambeau de suif, de cire, de résine. Pl.)

gouloù

1850
Référence : GON.II pg gôlô, goulou (Lumière. Clarté. Illumination. Eclaircissement. - Commentaire. Glose, explication d'un texte obscur. HV. jour. de plus, chandelle. En Trég., "gôlô").

gouloù

1850
Référence : GON.II pg goleu, gôlô, goulaou, goulaouek, goulaouuz, pg goulaouen (Luminaire, corps naturel qui éclaire. Chandelle, petit flambeau de suif, de cire, de résine. Pl.), goulaouier, goulou (Lumière. Clarté. Illumination. Eclaircissement. - Commentaire. Glose, explication d'un texte obscur. HV. jour. de plus, chandelle).

gouloù

1850
Référence : GON.II pg goleu (Voyez "goulou"), goulou (Lumière. Clarté. Illumination. Eclaircissement. - Commentaire. Glose, explication d'un texte obscur. HV. jour. de plus, chandelle. En Van. "goleu").

Enaouit ar gouloù.

1850
Référence : GON.II pg enaoui (Allumez la chandelle).

Elumit ar gouloù.

1850
Référence : GON.II.HV pg elumi (Allumez la chandelle).

gouloù-koar

1850
Référence : GON.II.HV pg goulou-koar (Bougie, chandelle de cire. Pl.)

gouloù-treuz

1850
Référence : GON.II.HV pg goulou-treûz (faux-jour, lumière qui vient un peu de côté), sklérijen-dreûz.

mor-c'houloù

1850
Référence : GON.II pg môr (-c'houlou), môr (-lard), môrc'houlou

Digasit gouloù deomp.

1850
Référence : GON.II pg goulou (Apportez-nous de la chandelle).

Emaoc'h em gouloù.

1850
Référence : GON.II pg goulou (Vous êtes dans mon jour).

Ar gouloù a skuizh va daoulagad.

1850
Référence : GON.II pg goulou (La lumière me fatigue les yeux).

Gouloù rousin na zevont ken.

1850
Référence : GON.II pg rousin (il ne brûle que de la chandelle de résine).

Ur wech aet er porzh ec’h ejont war-eeun war-zu ar gouent : gouloù a voe alumet ; edont e-tal dor al lec’h m’edo kousket ar venec’h, dinec’h evel kristenien ha n’o doa aon da gaout na rak an dud na rak Doue.

1877
Référence : EKG.I. p.39

Sakrist, hast buan, alum gouloù, ma kaozeimp un tammig.

1877
Référence : EKG.I. p.111

Pa deuis ennon va-unan, e oa marv va fennad gouloù : edon o taoublegañ evit sevel em sav : — Peoc’h, Yann Pennorz, eme an Aotrou Krenn goustadik ! Peoc’h, ar soudarded a zo adarre e Maner al Liorzhoù.

1878
Référence : EKG.II p.53-54

Abalamour d'ar vogedenn lugernus-se a sav diwarnañ, an danve[z] a ve[z] lakaet war ar chimikez, a ve[z] groet ane[zh]añ "Fosfor". "Fosfor" a zo ur gir gregach a dalv memes tra 'vel "Lucifer" en latin, ha taol-gouloù, en brezhoneg.

1898
Référence : KZVR Supplément à la Croix des Côtes-du-Nord du dimanche 23 janvier, p.1

gouloù

1909
Référence : BROU p. 245 (au pluriel goulaou)

gouloù fin

1909
Référence : BROU p. 238 (luisant)

Neuze, gant elfennoù-tan diouzh Aedobitus e krouas Guton gouenn doueed an neñv hag ar goulou (dêvi).

1923
Référence : SKET p.29

gouloù levreg

1931
Référence : VALL pg ange (à brûler)

enboullañ gouleier rousin

1931
Référence : VALL pg (mettre en) boules (donner la forme cylindrique aux chandelles)

Enaouiñ a rejont ur goulou.

1944
Référence : ATST p.129

Neuze e veze lazhet ar gouloù -ur c'hleuzeur eoul-maen mogedek-.

1944
Référence : EURW.1 p33

An tier a oa c'hoazh gouloù war elum enno.

1944
Référence : EURW.1 p37

Hag an neñv a oa sklerijennet / Gant goulou drouklivet al loar

1944
Référence : EURW.1 p.211

Koulskoude e oa, hep douetañs ebet, sklerijenn wenn al loar, peogwir ne oa goulou ebet er-maez d’an eur diwezhat-se, tost ma oa da hanternoz.

1944
Référence : ATST p.51

Ha pa voe lazhet ar goulou e kement ti, ha kousket kement den, Job ha Lom a savas goustad, goustad eus o gwele, a zigoras dor o forzh hep an disterañ trouz, gant aon da lakaat ar chas da harzhal, hag a gemeras adarre hent Karreg-al-Louarn.

1944
Référence : ATST p.128

Enaouet e voe raktal ar goulou benniget, stagañ a rejont da zibunañ pedennoù an Anaon, ha war varlenn Soaz Sapeur, he zal harpet ouzh hini he mamm n’he devoa bet bugel ebet nemeti, setu pelec’h, evel un evn, hep klemm na fiñv, e tennas Ann-Mari an Aubin hec’h huadanenn [sic, huanadenn] diwezhañ.

1954
Référence : VAZA p.46

Un dro bennak, faezh gant e glemmoù dibaouez e lakeas va c’henitervez Janed un hanter c’houlou[-]soav da deuziñ en e voued hag e tu-hont da-se kement takenn goar peget ouzh he c’hantoloroù kouevr.

1954
Référence : VAZA p.117

Ha Perig al Lutig ’ta, a werzhe mesk-ha-mesk morlukennoù ha goulou rousin aozet gant e wreg…

1954
Référence : VAZA p.120

A-hed an noz e veze gwelet ken sklaer ha war[-]greiz an deiz, bennozh d’ar goulouioù enaouet eus traoñ da nec’h an ilizoù, ar savadurioù-stad hag an holl diez, ha zoken an disterañ re, hag ivez war al listri brezel pe genwerzh eoriet er porzh hag el lenn.

1954
Référence : VAZA p.156-157

Deut an noz e steredenne kêrig Nkogo, donoc'h war ar río, gant ur bern gouleier tredan.

1985
Référence : DGBD p89

Pa vez deut ar c'hoad da vezañ un tamm sec'h e c'heller ober gouloù gantañ, hag an dañsoù a vez kaset en-dro peurvuiañ en-dro ouzh skleur etivi okoume.

1985
Référence : DGBD p180

Evel al labouradegoù nukleel, emañ o kargañ deoc'h ho kouloù, ho tremmwel.

1992
Référence : EAZB p. 110

Emañ an div gambr diouzh tu ar straed ha skeiñ a ra ar gegin hag ar sal-dour vihan war ar puñs gouloù.

2015
Référence : EHPEA p11

A-wechoù e tifoupe ur bann gouloù eus an diavaez, hag e-pad ur serr-lagad e c'helle gwelet dremm Christian.

2023
Référence : DREAM p. 98

Note d'étude

Reiñ a ra ar Gonideg (GON.II) ar stumm "gôlo" evel hini Bro-Dreger hag ar stumm "goleu" evel hini Bro-Wened.

L'Office public de la langue bretonne