Office public de la langue bretonne
Petra bennak m'en doa troet Mojennoù Faedr hervez kiz e barrez, ne oant ket hervez kiz an dud desket-kaer; gant ar soñj d'o lakaat bravoc'h, e varellas anezho a dammoù galleg dastumet e kêr, traoù ken divalo ha ken iskis e brezhoneg ma'z int evel kozh peñselioù ruz pe c'hlas gwriet ouzh ur sae wenn gant ur c'hemener mezv-dall.
P’en em gavas en he zi, e-lec’h an arrebeuri pinvidik a yoa ennañ p’oa aet d’ar prizon, ne gavas nemet tammoù kozh gweleoù ; evel e ti ar re baour, hag e-kreiz al leur-zi, Mari Toulleg, he flac’h, o kas, buanañ ha gwellañ ma c’helle, he c’harr-nezañ en-dro, evit gounit boued d’he femp krouadur.
Hini gozh ar vereuri a zeue d'he gwelout, hini kozh ar pennti all, unan gozh pe unan kozh all c'hoazh en em gavet digompagnunezh er c'hêriadennoù tro-war-dro.
Gouzout a rit, Lom, a lavare dezhañ e c’hoarezed, Herri Karreg-al-Louarn en doa ur mignon kozh e Kervetouz ["Kerveatouz"]; perak n’eo ket aet ar mignon kozh-se da gas ar c’heloù trist da Vari ?
War gorre Beg-ar-C’hraneg, ez eus bet gwechall ur c’hastell meur hag e oa o chom ennañ priñsed c’halloudek ; ar c’hastell a zo bet dismantret en amzer gozh, hag, ennañ, eo chomet kuzhet an teñzor burzhudus a lavaren deoc’h.
Ha teñzor hon tadoù kozh a veze lezet a gostez ["a-gostez"].
Pa gave en e voued un tamm bara re galet, e tegase anezhañ en-dro da Garreg-al-Louarn, rak ma oa re galet evit e c’henou dizant, e veze blot ha saourus evit beg lemm ar yar gozh.
Ne lavarin anv maouez ebet, rak merc’hed ar c’hêriadennoù am eus anvet a oa aet da Garreg-al-Louarn ar buanañ m’o doa gallet ; holl e oant aet di eus an hini vrasañ betek an hini vihanañ, an hini goshañ evel an hini yaouankañ, dre hent[-]bras, dre hent-karr, dre gwenodenn ha kammboulenn, dreist kleuzioir [sic, "kleuzioù"], a-dreuz gwarimier sec’h ha parkeier priellek, holl, holl, d’ar red, eeun gant o hent ar re a c’halle mont, kamm-digamm ar re all, pep hini hervez hirder ha nerzh he divesker.
D’an ampoent e tegouezh ivez ar baraer, bet en ostaleri ar Gerdevez oc’h evañ ur banne gant ur c’hamalad kozh.
Priz ar vag a c’houlennan diganeoc’h evit priz va buhez… Ken buan e vijen bet beuzet abalamour d’ho kordenn flaerius. Ni hon eus feurmet ker, ha n’eo ket traoù kozh a oa da vezañ prestet deomp.
Ma c’houlennan eta diganeoc’h piv eo an desketañ en ti, ne vezin respontet na gant ki na gant kazh, evel en amzer gozh.
Setu perak e oa deut ken niverus, kozh ha yaouank, gwazed ha merc'hed, da selaou kannad ar vrezhonegerien a oa ac'hanon, an devezh-se.
Hag, evit lavarout ar wirionez penn-da-benn, o c’herent, ma c’houlennent diganto un dra bennak, ne raent ket fout gant respontoù, rak gouzout a raent, kerkoulz ha n’eus forzh piv, n’o doa ket an daou baotr yaouank kozh o far e kanton Pleiben da livañ gevier kaer.
Job a savas war beg e dreid, a daolas ur sell war ar gwele evit gouzout pe gousket pe zihun e oa ar voereb kozh.
- Me 'oar : kleñved ar gêr ! Emaoc'h adarre o selaou tonigenn ar mor.. Ho korf amañ, hag ho spered e traoñiennoù glas Breizh-Izel... marteze dindan gwez avaloù milzin an dimezell gozh ?
N'on bet nemet ur wech e kêr, hag e voe evit kas d'ar vered un Aotrou « Cura » kozh, a oa deut da vervel en hor manati.
Gouel a lide Kastilha Gozh, er-maez, da vokediñ, a-raok sec'hor gell ar mizioù hañv, beli berrbad an Nevez-Amzer.
Na Tachoires Gonzague, nag e genseurted, hini ebet n’en devoa klevet anv eus ar seurt traoù, ha digoriñ a raent o genou o welout bodet, lod war an tilher a-raok, lod all war an dunetez a-dreñv, Fallières, ar Ministr hag an ofiserien, hag i o sellout pizh ouzh un tamm beg-douar ne spurmanted warnañ netra a dalvoudegezh, nemet ur c’hozh kastell a-us d’ur porzhig dister.
Dont a rae a-wechoù, hag ur ral e veze, pennadoù galleg saout gant an hini-gozh, evel skouer « il a frigassé son pied » (friket eo bet e droad), pe « un pitit morçon du pain », hogen biskoazh em buhez n'am eus klevet digant he fried nemet ur ger galle[k], hag eñ distaget fall : ar mor Atélantik, emezañ.
Bep gwech ha gant pep hini e veze graet diouti « Soaz Sapeur », dre ma'z oa bet gwechall he zad « Sapeur » o vrezeliañ n'ouzon ket pelec'h an diaoul war-lerc'h Napoleon kozh.
Da bemp bloaz mont a raen bemdeiz-Doue [bemdez-Doue] da di leanezed Priel, ha gwell [sic, "gwall"] abred e huche warnon Koko, peroked Fulup, ur c'hozh vartolod evel Biz Kamm, o chom e tu all an hent : « Alo 'ta, Jarlig, poent eo mont d'ar skol ! »
Ken kozh ha Boudedeo e tlee bezañ ar paour-se, met chomet e oa ken sonn hag ur vazh-kloued, ha dibaotat tra, naet evel re un Aotrou e veze e zaouarn evito da vezañ ken rouz, pe dost, ha diveskell ur c’hwil-derv.
M’o divije dibabet ul lec’h all, n’eus forzh pehini all, da sankañ delwenn Ernest gozh, war ar c’hae da skouer, pe e traoñ al leur-gêr [leurgêr], kavet e vije bet abeg da gunujenniñ ha da dabutal un nebeudig, ha fin dre eno.
War-hed un div lev bennak, adalek an ti-hent-houarn-se bete Landreger, bez’ e oa a bep tu d’an hent bagadoù paotred ha merc’hed o c’hortoz ar c’hozh kanfard, hag i o sutal, oc’h ober an hu outañ, o kanañ dezhañ e begement daoust d’ar prefed, en desped d’an archerien o trotal e[n]-dro d’e garr brav gant daou varc’h gwenn stag outañ, rak dre amañ ne veze ket gwall stank ar c’hirri dre dan er mare-se.
Bremañ c’hoazh, ha me hirie ur c’hozh brammer, e tegouezh din bezañ kanmeulet gant hen-ha-hen : « Nac’h eus ket soñj, Jarl, pegen brav e teue ganit gwechall an Impalaer Charlez-Veur, Loeiz XI, Gloucester (Bugale Edouarzh) ha dreist-holl « An Dostenn » gant Molière ? »
Lavarout a ris neuze d’am mamm-gozh e oan troet da vont war vor, martolod evel Biz kamm, ha spi am boa da vezañ a-benn pemp bloaz warn-ugent ur c’hentañ mestr e-maez a garg pe zoken ur c’hentañ-mestr « principal », un isofiser e plijfe dezhañ al levrioù, ar c’hoariva, ar sonerezh un tammig muioc’h eget na ra ar peurliesañ an traoù-se d’ar c’hozh vartoloded.
Ne vanjomp nemet un nebeut devezhioù er gêr-se [Orleans-Nevez] ma kaved enni bete-vremañ meur a straed gant he c’hozh anv gallek, daoust ha ma voe bet gwerzhet ar rannvro a-bezh er bloavezh 1803 gant Napoleon d’ar Stadoù[-]Unanet.
Ken moal e oa hag ur blaisenn, met kement blevenn gouezhet a-ziwar e gokenn a oa moarvat chomet peget ouzh e c’hroñj hag e zivjod, rak dindan erienn [sic, erien] roget e gozh tog ne weled nemet beg e fri, daoulagad tarluch ha krev, va Doue, krev ha krev !...
N’eus forzh, teurel fed a reas ouzh ar micherour didra merc’h an embreger, un Aotrou pinvidik-tre eus Lanuon : « Hennezh a vo va fried ! » eme ar vaouez-se, ur gozh plac’h yaouank lart ha ken divalav ma tlee hec’h ael mat skuilh daeroù kel lies [kellies] tro ma selle outi, ha c’hoazh war ar marc’had e plije dezhi he banne.
Kit da skidañ, Aotronez, gant ho manegoù gwenn, ho togoù piped kouevr hag ho mezher ker, gwell eo ganin tremen gant ur c’hozh vragoù ruz takonet, ur vantell c’hlas dislivet hag ur re votoù hep stumm na neuz, gant ma vo sellet ouzhin evel ouzh un den, ha n’eo ket e-giz-mañ, evel pa vijen ul loen, pe ur veradenn gaoc’h yar !
E-keit m’edod gwechall o tiskar kozh iliz Priel hag o sevel an hini nevez, gwintet ken uhel war he zosenn, e veze an den-se o prejañ hag o lojañ e ti Soaz Sapeur.
Hogos war doull dor ar sal-debriñ e oa ur jeneral kozh-kozh – ha marteze ur feldmarschal, kit da c’houzout ! – o kanañ e begement d’ur soudardig ken stipet-kaer [stipet kaer] hag ar re am boa gwelet diouzh ar beure e kêr Aac’hen.
Daoust da se, ne zeuis ket a-benn an deiz-se da zibluañ va c’hlujar, ur c’hozh kabiten war al listri-kenwerzh, rak na zoken un diner n’am boa distaget dioutañ.
Gant an noz e tihun ar c'hoad-se, ken sioul peurvuiañ : galvoù loened, skrilhadeg ar sigalenned hag ar pederezed, krignaded ar merien-gwenn o valañ ar c'hefioù kozh.
Emañ o vont da lavarout din ez eo dougerez, a lavaran ennon-me, ar vrazezded koulskoude ne lakafe ket Adriani da ober penn kozh evel ma ra.
A-dal dezhe, war ur gador vihan, ur skinweler a-vent gant un urzhiataer kozh a zo enaouet met ar re-se ne sellont ket ouzh ar skramm.
Ar re ac'hanomp, kozh pe goshoc'h, o deus gwelet ar filmoù ma oa an daou c'hoarier-se evel o adsevel a varv da vev Achille/Akilleüs hag Ulysse/Odisseüs ez eo manet bev enne o estlamm dirak mojennoù deuet eus an henamzer gozh, hag i manet ken nes d'hor c'halon koulskoude.
Mots précédents
Mots suivants
kozh