Plus d'options

Prononciation

Fréquence d'emploi : 

Attesté dans : 
NDBF
GBAHE

Variantes historiques ou dialectales attestées : 
1
Afficher les variantes

Formes fléchies : 
16
Afficher les formes fléchies

Définition :  Masquer la définition

I. G. 1. Pennad amzer bevennet strizh pe strishoc'h, a ya d'ober ur rann eus ur pennad hiroc'h a-wechoù. Un iliz savet da goulzoù disheñvel. Pevar c'houlz ar bloaz. [1954] [...] n’eo ket gwelien, met ur soubenn eus ar c’hentañ, un dailhenn vrav a gig-bevin pe leue gant avaloù-douar, fav, piz, pe louzoù all diouzh ma veze koulz ar bloaz, ur werennad jistr war ar marc’had ha bara gwenn sof-kont. & Koulz-bloaz : koulz-amzer. & Tr. adv. D'ar c'houlz-mañ ; evit ar c'houlz : e-kerzh ar c'houlz zo o ren. D'ar c'houlz mañ eus ar bloaz. A-benn bloaz d'ar c'houlz-mañ. & Er c'houlz-se, d'ar c'houlz-se : e-kerzh ur c'houlz zo tremenet, a venner dispartiañ diouzh an hini zo o ren. D'ar c'houlz-se e oan e-kreiz ma nerzh. D'ar c'houlz-se eus an deiz. [1877] D’ar c’houlz-se ivez, ur jeneral hanvet Canclaux, a yoa, en hanv ar republik, o kas an traoù en-dro e Bro-Leon a-bezh. [1924] Paotr moan ha mistr, treut met gwevn a gorf ha skañv a droad, lemm a lagad hag a spered, e oa d’ar c’houlz-se ar paotr. [1954] Da [g]oulz ar c'horaiz bihan, pa dremene gant ar prosesion damdost d'he zi, arabat e veze dezhañ ankounac'haat enlakaat ar pennad-mañ e letanioù ar Sent : - Sankta Mari-Job Derrien ! [...] [1954] Setu aze, kwita, ur pipi ! n'am eus gwelet an istrogell-se nemet div pe deir gwech, ha gwall vihan e oan d'ar c'houlz-se. & Trl. Koulz zo bet : ur mare zo bet. & Tr. stl. isur. D'ar c'houlz ma : pa. DHS. mare, poent. 2. Pennad amzer resis a zegouezh mat d'ober udb., ma c'hoarvez udb. diouzh boas. Deuet, erru eo ar c'houlz da ober an dra-se. N'emañ ket ar c'houlz da blantañ gwez c'hoazh. Tremenet eo ar c'houlz : re ziwezhat eo. Dimezet e oa pa oa e goulz. Koulz merenn. & Tr. adv. E koulz vat, krak d'ar c'houlz : er c'houlz a zegouezh mat, na re abred, na re ziwezhat dh. & Tr. adv. [1954] E koulz hag en amzer : er mare mat. [1954] Skrivañ a ris 'ta d'ar rener, an Aotrou Farigoul, da c'houlenn digantañ penaos ha petra, ha kerkent all e respontas din e oa erru va lizher e koulz hag en amzer rak ezhomm en devoa eus un tabouliner dispar hag eus ur soner en em zibabje mat awalc'h gant an trombonne [...]. & D'e goulz, en e goulz : d'ar c'houlz, er c'houlz dleet. Pep tra a zeuy d'e goulz. Ma c'homzoù a zeuy da wir d'o c'houlz. & Er-maez a goulz : d'ur c'houlz na zegouezh ket. 3. Rannad amzer, berr dh. Ne chom nemet ur c'houlz berr ganimp. & Tr. adv. Koulz pe goulz : abred pe ziwezhat. & Da bep koulz : atav, forzh pegoulz. 4. Tr. adv. goul. PE DA GOULZ ? : pegoulz ? Penaos ha pe da goulz na petra zo erruet ? II. Adv. Abred. 1. N'emaon ket re goulz. Koulz a-walc'h e ouezi. & Tr. adv. Koulz pe ziwezhat : abred pe ziwezhat. 2. Tr. adv. Koulsoc'h eget koulz : poent bras. Koulsoc'h eget koulz eo dit gouzout war be du treiñ.

Exemples historiques : 
31
Masquer la liste des exemples

war-dro kourz lein

1732
Référence : GReg pg heure (Sur l'heure du dîner.)

a-barzh kourz

1732
Référence : GReg pg avant (avant le tems)

ar c'hourz da gargañ listri

1732
Référence : GReg pg cargaison (tems propre pour charger des Navires)

er maez a gourz

1732
Référence : GReg pg (a) contre-temps

da bep kourz

1732
Référence : GReg pg heure (A toute heure.)

Ar c'houlz-mañ

1850
Référence : GON.II.HV pg kouls (le temps présent).

Ar c'houlz a zeu

1850
Référence : GON.II.HV pg kouls (le temps à venir).

kourz

1850
Référence : GON.II.HV pg kouls (Temps. Saison. En Vannes "kours").

Ar c'houlz tremenet

1850
Référence : GON.II.HV pg kouls (le temps passé).

koulz

1850
Référence : GON.II.HV pg kouls (temps. saison), pg sasi ou sasiad

D’ar c’houlz-se ivez, ur jeneral hanvet Canclaux, a yoa, en hanv ar republik, o kas an traoù en-dro e Bro-Leon a-bezh.

1877
Référence : EKG.I. p.264

N’o c’hredan ket, rak el lec’h m’oa ret ha d’ar c’houlz m’oa ret, e kouezhent warnomp ker brav, ma ne c’hellemp ket mont war o lerc’h.

1877
Référence : EKG.I. p.312

Hogen, er c’houlz end-eeun ma stouent outi, unan a-gleiz, egile a-zehou, ha m’edo Derkeia torret he c’halon oc’h anaout e rankje gouzañv pezh o doa gouzañvet he c’hoarezed, e welas un trede den dic’hortoz o sevel sonn a-dreñv an daou all.

1923
Référence : SKET p.103

Azaouezet ha diwallet evel ma ’z oant gant pep unan, e veze ar plac’hed yaouank sellet gant an holl gwitibunan evel c’hoarezed pe verc’hed, karet evel c’hoarezed pe verc’hed, dezho da c’hallout bale dizaon ha diarvar eus an eil penn d’ar penn all d’ar vro, da bep koulz, noz ha deiz.

1923
Référence : SKET p.67-68

Paotr moan ha mistr, treut met gwevn a gorf ha skañv a droad, lemm a lagad hag a spered, e oa d’ar c’houlz-se ar paotr.

1924
Référence : BILZ1 Niv. 42, p.978 (Even 1924)

Ret e vo d’an daou vugel sevel abred evit erruout e Lannuon da c’houlz ar marc’had.

1925
Référence : BILZ2 p.123

Ar mor, avat, ne blije ket nemeur din d'ar c'houlz-se, na bremañ, kennebeut all, n'on ket gwrac'h gantañ, rak, da'm meno, ar gazeg c'hlas a ra re, kalz re, a drouz, hag, ouzhpenn da se, he c'havan gwall griz e-keñver mordeidi Breizh.

1929
Référence : SVBV p.14

War-lerc'h ar c'hi, nemet da goulz ar pred e ve, e kerzhe atav e vestr, an aotrou Pissoli, adjudant-diwaller kreñvlec'h Berrtomm. Kerkent ha ma veze gwelet fri du Tirfeu, unan pe unan eus ar seizh a youc'he : "22!" hag hini ebet ac'hanomp ne veze tapet o sellout ouzh an oabl.

1929
Référence : SVBV p7

An Tour a oa ennañ peadra da lojañ ha da voueta an emwelourien a zeue a-bell, hag eus ar broioù ketiek all, da dremen un devezh bennak en ul lec'h ken burzhudus, da goulz ar Gouel Broadel.

1944
Référence : EURW.1 p.212

Nann, ne oa ket brav bezañ skoliad d'ar c'houlz-se : ar vugale a sponte pa lavare o zud dezho : « Paotr bihan, ret e vo dit mont d'ar skol ».

1944
Référence : EURW.1 p22

Er chapel, en e gador-geur koadengravet, e-pad eur ar prederiañ, e kouezhe e chink en e grubuilh. (...) - Breur Arturo, savit en ho sav ! eme mouezh sioul an Tad-Mestr. Munut e oa ar vezhekadenn, rak tro pe dro e veze lakaet ouzh e sav evel-se, betek koulz an oferennn, meur a zanvez-lean, re vignon d'e gousked.

1949
Référence : SIZH p.39-40

Ne vo ket distro e koulz.

1949
Référence : SIZH p.63

Skrivañ a ris 'ta d'ar rener, an Aotrou Farigoul, da c'houlenn digantañ penaos ha petra, ha kerkent all e respontas din e oa erru va lizher e koulz hag en amzer rak ezhomm en devoa eus un tabouliner dispar hag eus ur soner en em zibabje mat a-walc'h gant an trombonne ; dre un taol-degouezh, ar benveg end-eeun e oan bet ur mailh warnañ e kloerdi Landreger !

1954
Référence : VAZA p.80

Da c'houlz [sic, da goulz] ar c'horaiz bihan, pa dremene gant ar prosesion damdost d'he zi, arabat e veze dezhañ ankounac'haat enlakaat ar pennad-mañ e letanioù ar Sent : - Sankta Mari-Job Derrien ! [...]

1954
Référence : VAZA p.19

Setu aze, kuita, ur pipi ! n'am eus gwelet an istrogell-se nemet div pe deir gwech, ha gwall vihan e oan d'ar c'houlz-se.

1954
Référence : VAZA p.21

Diganimp ’vat, ar re baourañ, ne veze kemeret nemet tri-c’hant lur er bloaz, hag evit ar bern arc’hant-se, bez’ e veze da greisteiz ha d’an noz, n’eo ket gwelien, met ur soubenn eus ar c’hentañ, un dailhenn vrav a gig-bevin pe leue gant avaloù-douar, fav, piz, pe louzoù all diouzh ma veze koulz ar bloaz, ur werennad jistr war ar marc’had ha bara gwenn sof-kont.

1954
Référence : VAZA p.50

Degouezhout a ra ur mignon en ho ti. Dont a ra eus a bell. Koulz merenn eo. N'hoc'h eus netra vat en ti, na den dindan ho torn da gas d'ar pourveañsoù. Nag hoc'h eus mezh !

1973
Référence : HYZH Niv. 88 p. 42, Anjela Duval

Ne adkavis ket eno ar pezh a oan o c'hortoz, hag an diaesterioù, pa ne ve nemet evit ma tegouezhfe ganeomp ar pezh a oa ret evit labourat, a nec'has re va spered e doare ma kouezhis klañv ha ma rankis distreiñ da Europa a-raok ar c'houlz merket.

1985
Référence : DGBD p.6

Peotramant c'hoazh e c'hall hoc'h enebourien cheñch er c'houlz diwezhañ o implij-amzer pe o mod da vezañ gwarezet.

2015
Référence : DISENT p80

Ne ouio biken ar pezh a lavari din. A-hend-all, ar pezh a lavarez d'ar gêrreizh a chom kuzh. Nemet e vije ret dit dont da desteniañ dirak al lez-varn d'ur c'houlz bennak met ne gav ket din e c'hoarvezo. Komz dizaon neuze.

2015
Référence : EHPEA p48

Mania n'eo ket unan taer da raktresañ met Ouli a anavez mat he zemz-spered, abaoe ar c'heit ma vevont en ur ser ha gouzout a ra e c'hell Mania treiñ meno da bep koulz ha goulenn ma vo graet un dimeziñ keodedel hepken, ar pezh a glot muioc'h, forzh penaos, gant he zemz-spered.

2018
Référence : PZORN p.317

L'Office public de la langue bretonne

Réseaux sociaux