Dezverkoù all

Distagadur

Stankter implij : 

Testeniekaet e : 
NDBF
GBAHE

Stummoù pleget : 
5
Diskwel ar stummoù pleget

Termenadur :  Kuzhat an termenadur

I. 1. (war ar maez) Karbed div pe beder rod dezhañ, stlejet gant loened, a dalvez(e) da charreat bec'hioù, da dreuzdougen tud. Ur c'harr kezeg. Sterniañ ar marc'h ouzh ar c'harr. Aet eo ar c'harr war e lost. & Karr-eost : karr bras a dalveze da zegas an ed, ar foenn eus ar parkeier da leur an atant. & Karr an Ankoù. & Trl. skeud. Sac'hañ ar c'harr war e gein : lakaat diaezamantoù da zont. Emaout o sachañ ar c'harr war da gein adarre. [1878] [...] me 'gav din e raio an traoù-se muioc’h a vad deomp eget lakaat an tan amañ da sachañ marteze ar c’harr war hor c’hein. 2. A-wechoù Adkarr bras a stlejer gant un traktor. 3. Ent strizh Karroñs. & Trl. skeud. (db. an noblañsoù) Kouezhet diwar, diouzh, a lost ar c'harr : kollet gantañ e renk er gevredigezh. Un aotrou kouezhet diwar lost ar c'harr. [1954] [...] ha bremañ pa ’z oan bachelour penn-kil-ha-troad ’spi am boa, daoust da zienez va zad paour ha Soaz Sapeur, da vezañ, n’eo ket emichañs un Aotrouig kouezhet eus lost ar c’harr, met evel ma lavare rener kloerdi Landreger, « un den a-zoare ». 4. (en Henamzer hag er Grennamzer) Karbed brezel stlejet gant ul loen-kezeg pe zaou. Redadegoù kirri ar Romaned. 5. Ent krenn Karr-nezañ. [1878] C’hwi a c’hounit ho para en ur nezañ gant ar c’harr ; mat, me am beus c’hoant da ober eveldoc’h. [1878] Pa zihunas ar vugale, ez ae ar c’harr en-dro, ha dija peder gwerzhid goloet a neud a yoa war marc’h ar c’harr... II. NEVEZ 1. Ent krenn Karr-tan. Ur gwallzarvoud am eus bet gant ma c'harr. HS. gwetur. & KOZH Ur c'harr dre dan : ur c'harr, ur c'harr-tan. [1954] [...] en desped d’an archerien o trotal e[n]-dro d’e garr brav gant daou varc’h gwenn stag outañ, rak dre amañ ne veze ket gwell stank ar c’hirri dre dan er mare-se. 2. Karr-redek (kirri-redek) : karr nerzhus e geflusker a reer redadegoù gantañ. & Ent krenn Ur redadeg kirri.

Skouerioù istorel : 
105
Kuzhat roll ar skouerioù

karr

1499
Daveenn : LVBCA p109 (charrette)

moell karr

1499
Daveenn : LVBCA p109, 146 (moieul de charrette)

rollec'h karr

1499
Daveenn : LVBCA p109, 177 (oruiere de charrete)

limon karr pe leur

1499
Daveenn : LVBCA p109, 133, 134, 158 ('limon de charrette')

kirri

1659
Daveenn : LDJM.1 pg charrette chariot

karr

1659
Daveenn : LDJM.1 pg charrette chariot

moell karr

1659
Daveenn : LDJM.1 pg moyeu (d'vne roue)

skoilhet eo e garr

1659
Daveenn : LDJM.1 pg seoliet (eo e gar)

rollec'h-karr

1659
Daveenn : LDJM.1 pg rolec'h (car)

leur ar c'harr

1659
Daveenn : LDJM.1 pg timon

castell carr

1699
Daveenn : Har. pg karr

ahel-karr

1732
Daveenn : GReg pg aissieu

aheloù-karr

1732
Daveenn : GReg pg aissieu

sparlañ ar rodoù-karr

1732
Daveenn : GReg pg barrer (les roües d'une charrette dans une descente glissante & roide)

skoliañ ar c'harr

1732
Daveenn : GReg pg barrer (les roües d'une charrette dans une descente glissante & roide), (une roüe , ou les deux roües d'une charrette dans une descente trop roide)

brid-karr

1732
Daveenn : GReg pg bride (pour un cheval atelé à une charrette)

karr

1732
Daveenn : GReg pg carrosse (charrette)

qarr pompus

1732
Daveenn : GReg pg char

kirri pompus

1732
Daveenn : GReg pg char

kargañ ur c'harr

1732
Daveenn : GReg pg charger (une charrette)

karr

1732
Daveenn : GReg pg charrette, harnois (Harnois, charrette.)

kirri

1732
Daveenn : GReg pg charrette, harnois (Harnois, charrette, p.)

ur c'harr

1732
Daveenn : GReg pg (une) charrette (deux charrettes ; trois charrettes)

daou garr

1732
Daveenn : GReg pg (une) charrette (deux charrettes ; trois charrettes)

tri c'harr

1732
Daveenn : GReg pg (une) charrette (deux charrettes ; trois charrettes)

karr houarnet

1732
Daveenn : GReg pg charrette (ferrée)

kirri houarnet

1732
Daveenn : GReg pg charrette (ferrée)

karr dishouarn

1732
Daveenn : GReg pg charrette (qui n'est pas ferrée)

karr dishouarn

1732
Daveenn : GReg pg charrette (qui n'est pas ferrée)

karr goloet

1732
Daveenn : GReg pg charrette (couverte)

tumpet eo ar c'harr

1732
Daveenn : GReg pg (la) charrette (est versée)

kouezhet eo ar c'harr

1732
Daveenn : GReg pg (la) charrette (est versée)

koliet eo ar c'harr

1732
Daveenn : GReg pg (la) charrette (est arrêtée dans une bouë)

distreiñ gant ar c'harr

1732
Daveenn : GReg pg (détourner la) charrette (d'un autre bord)

karr bihan

1732
Daveenn : GReg pg (petite) charrette

leurioù-karr

1732
Daveenn : GReg pg (le fond de la) charrette

karr-eostek

1732
Daveenn : GReg pg chartil (grande charrette pour les foins, & les blez)

kirri-eostek

1732
Daveenn : GReg pg chartil (grande charrette pour les foins, & les blez)

log-karr

1732
Daveenn : GReg pg chartil (lieu où mettre les charrettes ; charruës , herses &c)

grañj-karr

1732
Daveenn : GReg pg chartil (lieu où mettre les charrettes ; charruës , herses &c)

un ode garr

1732
Daveenn : GReg pg chemin (de charrette à travers un fossé)

tachoù karr

1732
Daveenn : GReg pg clou (s de Charrette)

dijentil kouezhet eus a lost ar c'harr

1732
Daveenn : GReg pg demi (-gentilhomme)

nezañ gant ar c'harr

1732
Daveenn : GReg pg filer (Filer au rouët)

karr goloet

1732
Daveenn : GReg pg fourgon (charrette à 2 ou à 4 rouës, couverte de planches en dos-d'âne.)

kirri goloet

1732
Daveenn : GReg pg fourgon (charrette à 2 ou à 4 rouës, couverte de planches en dos-d'âne, p.)

karr marc'hadour

1732
Daveenn : GReg pg fourgon (charrette à 2 ou à 4 rouës, couverte de planches en dos-d'âne.)

kirri marc'hadour

1732
Daveenn : GReg pg fourgon (charrette à 2 ou à 4 rouës, couverte de planches en dos-d'âne, p.)

dijentil kouezhet eus a lost ar c'harr

1732
Daveenn : GReg pg gentilatre (petit gentilhomme de noblesse douteuse, sans biens & sans merites)

tudjentil kouezhet eus a lost ar c'harr

1732
Daveenn : GReg pg gentilatre (petit gentilhomme de noblesse douteuse, sans biens & sans merites, p.)

lardañ rodoù karr

1732
Daveenn : GReg pg graisser (Graisser les rouës d'une charette.)

bannañ ar c'harr

1732
Daveenn : GReg pg elever (le timon d'une charette si haut que l'autre bout touche à terre), hausser (Hausser la gaule d'une charrette, en mettant la charrette à cu.)

buntañ ur c'harr

1732
Daveenn : GReg pg hausser (Hausser la gaule d'une charrette, en mettant la charrette à cu.)

kirri

1850
Daveenn : GON.II pg karr (Charrette, voiture à deux roues et à deux limons ou à un timon qui, ordinairement, a deux ridelles. Rouet, machine à roue qui sert à filer).

Ne ruilh ket mat ar c'harr-se.

1850
Daveenn : GON.II pg rula (cette charrette ne roule pas bien).

An dud kouezhet diouzh lost ar c'harr a zo kriz e-keñver o servijerien.

1850
Daveenn : GON.II.HV pg servicher (les parvenus sont durs envers leurs subordonnés).

tud kouezhet diouzh lost ar c'harr

1850
Daveenn : GON.II.HV pg pinvidikéad (parvenu, homme qui, né dans un état très-obscur, a fait une grande fortune. vilgairement, "dén kouézet diouc'h lôt ar c'harr". Pl.)

karr

1850
Daveenn : GON.II p.21, livre premier, "charrette".

den kouezhet diouzh lost ar c'harr

1850
Daveenn : GON.II.HV pg pinvidikéad (parvenu, homme qui, né dans un état très-obscur, a fait une grande fortune. vilgairement, "dén kouézet diouc'h lôt ar c'harr").

moell karr

1850
Daveenn : GON.II pg moell (ce mot ne s'emploie guère seul ; mais on dit "moell-karr" ou "moull-karr").

kolet

1850
Daveenn : GON.II pg koliañ

Unan eus a gleuroù ar c'harr a zo torret.

1850
Daveenn : GON.II pg kleûr (Un des limons de la charrette est rompu).

An tad eo a vlene ar c'harr.

1850
Daveenn : GON.II pg bléña (C'est le père qui menait la charrette).

Ar c'harr n'hello ket tremen dre ar vaoz.

1850
Daveenn : GON.II pg baoz (La charrette ne pourra pas passer par le lieu où l'on a étendu de la litière).

Taolet eo bet d'an douar gant argil ar c'harr.

1850
Daveenn : GON.II pg argil (Il a été jeté à terre par le recul de la charrette).

karr

1850
Daveenn : GON.II pg kardi, karr (Charrette, voiture à deux roues et à deux limons ou à un timon qui, ordinairement, a deux ridelles. Rouet, machine à roue qui sert à filer), karreñt, karrener, karroñs

Nezañ a ra gant ar c'harr.

1850
Daveenn : GON.II pg karr (Elle file au rouet).

Lakait ar baian oud [ouzh] ar c'harr.

1850
Daveenn : GON.II pg baian (Mettez le cheval alezan à la charette).

Kasit ho karr din.

1850
Daveenn : GON.II pg karr (Envoyez-moi votre charrette).

« Ha ne oa ur gelenn, pa'z ae e-biou deoc'h / Ar skiant hag ar spered, pa ne oac'h evit loc'h, / Pa n'ho poa mui a vlaz, pa ne glevac'h berad, / Oc'h sklêrijenn an deiz p'oa dall ho taoulagad, / Pa voa pep tra 'vidoc'h evel na vijent ket, / Pa oa ho karr, ho jev dre ar rollec'h chalet, / Pa oa an heol laouen aet diwar ho treuzoù, / Pa n'ho poa perzh er bed, na perzh en ho madoù, / Ha ne oa, lavarit, ha ne oa ur gentel / E tostae ar mare, an amzer da vervel ? »

1867
Daveenn : MGK p102

Kaer en doe an den-se krial a-bouez e benn, an dud hep ober van, aet o skiant da donenn, 'selle a-gleiz, a-zehoù : nouspet hini 'welas o chom sonn o fennoù, 'vel peulioù ur c'harr bras en-dro da vugale 'oa eno o c'hoari.

1867
Daveenn : MGK p3

Hogen ar brezhoneg a gomzed e Kerzaoulaz, evitañ da vezañ, evel ma welit, bravoc'h eget hini an dudjentil kouezhet dioc'h lost ar c'harr, ne oa ket atav dinamm a-grenn.

1867
Daveenn : MGK Rakskrid VIII

Tud gaouiat ha fallakr, perak p'emaomp e blein, / Ne viromp oc'h hor c'harr da dumpañ war hor c'hein ?

1867
Daveenn : MGK p85

Kaer a yoa tennañ, ne raent van ; digas a raent ganto an hini mac’hagnet, ha goude bezañ graet dezhañ gwellañ ma c’hellent, her lakaent e kirri o doa klasket, war golo fresk o doa kerc’het.

1877
Daveenn : EKG.I. p.292

A-wechoù e weled dre ar c’hoad bandennoù aotrouien, e karr pe war varc’h, ganto kalz chas, o tont da chaseal dre ar c’hoadoù.

1877
Daveenn : EKG.I. p.54

Gwir e oa kement-se, mes n’oant evit ober netra gant o c’hanol, rak ar c’harr en douge a yoa torret e ahel (2).

1877
Daveenn : EKG.I. p.311

Lavar dezhañ [d'ar "Miliner"] dont kentañ ma c’hello, ha digas gantañ e garr, rak meur a sac’had a zo da reiñ dezhañ da valañ.

1877
Daveenn : EKG.I. p.89

Pa zihunas ar vugale, ez ae ar c’harr en-dro, ha dija peder gwerzhid goloet a neud a yoa war marc’h ar c’harr...

1878
Daveenn : EKG.II p.231

Tri loan eus ar re wellañ a yoa stag gantañ ouc’h e garr ; edo erru d’ar gêr gant e garrad, edo o sevel dioc’h maner Kerlaodi, pa lammas en hent, en un taol krenn, diwar ar c’hleuz, ur c’hi-chase hag a ranke bezañ o redet war-lerc’h ur c’had bennak.

1878
Daveenn : EKG.II p.175-176

C’hwi a c’hounit ho para en ur nezañ gant ar c’harr ; mat, me am beus c’hoant da ober eveldoc’h.

1878
Daveenn : EKG.II p.230

Kaeraet eo ar murioù anezhañ en diavaez gant skeudennoù brezelourien, leñverezed, sonerien, kirri, loened-stern, kizellet er maen ha damzistag dioutañ, ma leverer e teu ar skeudennoù-se, da vareoù zo eus ar bloaz, pa gouezh sklêrijenn al loargann en he brasañ war an ti-kañv, da enaouiñ ha d'en em beurzistagañ diouzh ar maen.

1923
Daveenn : SKET p.14

Ha setu neuze o skiltrañ ar fleütadeg, garmadeg al leñverezed o sevel hag ahel ar c’hirri o wigourat : ambroug-kañv roue ar Garianed, o voustrañ ur wech ouzhpenn an douar genidik, eo a zibun dre ar maezioù didud.

1923
Daveenn : SKET p.14

Ra droio rodoù e girri lenkr ha diwigour, ra vo e-ratre e vinvioù-labour hag e vevelien niverek ha doujus.

1923
Daveenn : SKET p.25

An eil kevrenn, en enep, eus 700 da 500, a zo paot enni traezoù-kinklañ a zoare lies-kenañ ; aour a zo er bezioù e stumm troioù-gouzoug, kleierigoù-skouarn ; listri gresiek pe etruskek en arem pe bri a gaver ivez ; bez’ e stagont da sebeliañ o re-varv e kirri lorc’hus (Déchelette, op. cit., II, eil kevrenn, pp. 618-623).

1923
Daveenn : SKET p.147 (taolenn-amzeroniez evid istor ar Gelted)

Tro-dro d’ar c'hirri lêrek e sav yudadeg ar bleizi.

1923
Daveenn : SKET p.140

Krouadur illur Kênos eo a zeskas Morimanos, Katumanos, Togodumnos, Anavogenos, Selgova, Selvanos, Veriugodumnos, Tigernomagalos hag an daou vab anezhañ, da gleuzañ bigi ha mordeiñ, frammañ tiez, kilviziañ kirri, damesaat loened gouez, plediñ war-dro chatal, diorren gwenan, stummañ ruskennoù, oberiañ binvioù sonerezh, klavioù-emgann, klavioù-hemolc’h, arouezintioù-brezel ha skoedoù, teuziñ ha labourat aour, kouevr hag arem.

1923
Daveenn : SKET p.58

Hag e ranked mont da glask sikour, da glask kirri war ar maez evit charreat ar pesked.

1925
Daveenn : BILZ2 p.122

Ar sizhun war-lerc’h, Izabel, he bugale hag an div intañvez o deus feurmet ur c’harr evit mont da Berroz.

1925
Daveenn : BILZ2 p.177

brec'h karr

1927
Daveenn : GERI.Ern pg brec'h

karr digezeg

1931
Daveenn : VALL pg automobile

lakaat… ouzh ar c'harr

1931
Daveenn : VALL pg atteler (des chevaux)

karr emgeflusk

1931
Daveenn : VALL pg automobile

karr

1931
Daveenn : VALL Rakskrid p XXX

Ar re-mañ, ne voe ket un avañs dezho klemm, sakreal, "rebarbiñ" ; ober rankjent war o zroad, an hent da vont d'o chomlec'h nevez, ma ne zeuje karr ebet en-dro a-benn c'hwec'h eur diouzh ar paradez.

1941
Daveenn : ARVR niv.6, p4

Da serr-noz e tremenas en o c'heñver kirri skoazellerien-ganolierezh hag an daou gañfard a voe aotreet da sevel en unan anezho ; dezouget e voent evel-se betek Melun. Ar c'hirri ned aent ket larkoc'h : ha setu Yann ha Pêr war ar straed da hanternoz.

1941
Daveenn : ARVR niv.6, p4

Bremañ emañ amzer ar moto, an oto, ar vilo, ar c’harr-nij, ar marc’h-du, ar marc’h-dre-dan. Evit ar marc’h pevarzroadek, ’m eus aon ne vo mui kavet implij dezhañ bremaik nag ouzh karr nag ouzh alar ; implij e ti er c’higer [sic, "e ti ar c’higer"], ne lavaran ket.

1944
Daveenn : ATST p.9

Ar « charabañioù », ar c'hirri bihan ha bras a storloke o tiskenn gra Kergarn.

1944
Daveenn : EURW.1 p27

Etre an "taolioù", ur c'harr-bank a lodenne an [t]orzhioù bara.

1944
Daveenn : EURW.1 p.168

Tonket e oan ’ta, hervez ma krede din, da vezañ un dro bennak ur skrivagner… e galleg, ha bremañ pa ’z oan bachelour penn-kil-ha-troad ’spi am boa, daoust da zienez va zad paour ha Soaz Sapeur, da vezañ, n’eo ket emichañs un Aotrouig kouezhet eus lost ar c’harr, met evel ma lavare rener kloerdi Landreger, « un den a-zoare ».

1954
Daveenn : VAZA p.71

War-hed un div lev bennak, adalek an ti-hent-houarn-se bete Landreger, bez’ e oa a bep tu d’an hent bagadoù paotred ha merc’hed o c’hortoz ar c’hozh kanfard, hag i o sutal, oc’h ober an hu outañ, o kanañ dezhañ e begement daoust d’ar prefed, en desped d’an archerien o trotal e[n]-dro d’e garr brav gant daou varc’h gwenn stag outañ, rak dre amañ ne veze ket gwall stank ar c’hirri dre dan er mare-se.

1954
Daveenn : VAZA p.56-57

Edo d'an ampoent-se ar baotred e ti va c'henitervez Saoz an Aubin o vutunat ur c'hornedad kent mont da gousket, pa glevjont en hent-don damdost d'ar vereuri e Roc'h velen, trouz un dumporellad vein diskarget gant ur safar spontus, ha goude, gwigour ur c'harr o pellaat war e blaen.

1954
Daveenn : VAZA p.44, notenn 1

Kirri dre gezeg niverus a zo evit pourmen an dud.

1985
Daveenn : DGBD p16

Marteze peogwir emaomp etre an div. Etre luziasenn girri ar beure hag a zo echu ha hini an enderv ha n'eo ket krog c'hoazh.

2015
Daveenn : EHPEA p17

N'eo ket dister kudenn ar c'hirri parket war lec'h an degouezh.

2015
Daveenn : DISENT p85

E kombod ar manegoù e a paperoù ar c'harr, aotre-bleniañ Demertzís hag ur re vanegoù.

2016
Daveenn : BARDF p. 63

Ofis publik ar brezhoneg

Rouedadoù sokial