Keloù ar marv a vez atav ur c’heloù a gañv ; en dro-mañ [e] oa ur c’heloù a laouenidigezh dreist-holl en hor bro-ni, rak edod o paouez dibennañ, e Montroulez, Mari-Juliana Jigant, leanez e Landreger ; an dimezell Kerlean, a Daole ; Perina ha Juliana Demaret, he c’hoar ; Barba Jago ha Modesta de Forsañs, evit bezañ hepken kuzhet beleien.
‘Barzh ar Groaz neve[z] na gavfet nemet ho prasañ mad : Alioù kristen evit lâret dac’h petra vo ar gwellañ d’ober ; keloioù deus pevar c’horn ar vro ; buhe[zi]o[ù] ha gwerzio[ù] ar Sent da sevel ho kalon war-zu Doue ; kuzulio[ù] ha kelenno[ù] war al labour-douar ; hag, evit diduañ an amzer, sonio[ù] ha marvailho[ù] deus ar re fentusa[ñ].
Eno ho pije klevet ar c'heloùioù, an neventioù : hemañ pe honnezh en devoa graet an dra-mañ-[t]ra, Yannig a rae al lez da Varc’harid, ha Jaketa a oa darempredet gant Pêr ar C’hamm ; bag ar C’habon he devoa pesketaet div dousenn silioù ; ha karabasenn an aotrou person, al Leonardez divalav-se, a oa deut da vezañ lorc’h ral enni, abaoe ur pennadig…
Lukaz, avat, en doa un dra bennak nevez da lavarout dezho, daoust ma oant mezv, rak ur c’heloù eus ar seurt a zo ur pouez re bounner, ha ret eo disammañ an teod dirak an den kentañ a vo kavet war an hent, na pa vefe roue pe pilhaouer.
— « Ur c’heloù trist en ur mod », a lavaras Lom, « mes ur c’heloù laouen en ur mod all, rak, gouzout a rit, koulz ha ni, Herri a oa ur c’hanfard eus ar re vrasañ; ne laboure ket, mezv e veze war ar pemdez ha mezv-dall d’ar [S]ul : hor moereb ne rae namet gouelañ gantañ.
An deiz war-lerc’h e redas ar c’heloù dre ar barrez a-bezh.
Edon ’ta o lenn er gwasked war ar pont pa stagas a-greiz-holl an oabl da gaoulediñ : « Dal ’ta, emezon, daoust ha keloù glav a vefe gant an amzer ? » ha me em sav, e-sell da ziskenn gant an diri war du va gwele, pa spurmantis er pellder, a-rez an dremmwel, un doare aezhenn vorlivet o sevel eus ar mor, o kreskiñ dibaouez hag o ledanaat muioc’h-mui, kement ha ken bihan ma teuas da stummañ evel un dinell divent, pe gentoc’h ur volzenn iliz, ha seul ma ’z ae an dra-se war vrasaat ha war frankaat, seul vuanoc’h e kemme he liv : gwenn-sin da gentañ, arc’hant goude hag a-benn ar ar fin ken ruz ha pa vije bet du-hont un tangwall eus ar skrijusañ oc’h ober e reuz.
Diskouez a rae ’ta Daniz n’o devoa ket c’hoazh ankounac’haet glac’har o zadoù er bloavezh 1870, pa glevjont e oa bet trec’het soudarded Bro-C’hall e kêr Sedan, hag an deiz warlerc’h [war-lerc'h] bez’ oa ur vevenn du-kañv en dro d’ar c’helaouennoù ma’z oa moulet warno ar c’heloù mantrus-se.
Evit va c’heloù, ne vezen ket seizhdaleetoc’h o kavout pleg da ziduiñ va amzer en ur c’horn sioul bennak, da skouer, war an Ernest Renan e burev ar fourerien, dre ma’z oa ar c’hentañ-mestr ur c’henvroad eus Tredarzeg, hag eno e stagen da skrivañ – dija ! – va eñvorennoù beaj, (1) ha da lenn levrioù spagnolek pe saoznek (2).
Met pa vezen erru e toull ar porzh e huchent warnon : « Mat ! beaj vat dit bepred, Jarl, ha kas keloù dimp ur wech an amzer ! »
o welet pegen dister e chome plas ar c'heleier war Blogoñv, er c'hazetennoù rannvro zoken, ur strolladig a dud eus bro Gemper (Skol an Emsav, PSU, CRIN) en deus soñjet e oa ret kas keloù war-eeun d'ar Vretoned.
Kennerzhet e voen gant ar c'heloù-se, hag e c'hellis mont evel-se, un tamm divec'hiet va spered, da Loperc'hed da sikour va mamm da brientiñ douar evit lakaat sivi.
Er rannbennad kentañ [hini ur gemenadenn] e vo kavet ar c'heloù a-bouez, da lâret eo ar pezh zo nevez hag a sacho evezh an dud : an darvoud e-unan.
A-hed an hent da vont d'ar gêr en em zebran evit gouzout ha dav eo din embann ar c'heloù mat da Adrianí pe, da nebeutañ, ez eus diougan keloù mat.
Disfiz o deus ouzh an istrogelled-se deuet da zirenkañ o zammig buhez plaen ha brav en ur blantañ reuz hag oc'h embann keloù fall a-bouez-penn...
Deoc'h-c'hwi da raksoñjal en traoù nevez ha dic'hortoz a vo da lakaat e pleustr evit ma teufent war o c'hiz hag evit ma vefont kendrec'het da reiñ muioc'h a bouez c'hoazh d'an darvoud savet ganeoc'h -plas ha hirder ar pennadoù roet d'an afer er c'heleier-
Dibab a reas ur chadenn keleier e saozneg hag e lakaas ar son ken izel ma c'helle klevet mouezh ar gazetennerez hep selaou ar pezh a lavare.
Gerioù a-raok
Gerioù da-heul
keloù-dre-orjal