Dezverkoù all

Distagadur

Stankter implij : 

Testeniekaet e : 
NDBF
GBAHE

Stummoù pleget : 
7
Diskwel ar stummoù pleget

Termenadur :  Kuzhat an termenadur

Stn. (dirak un ak.) A. 1. (db. an traoù) Fall, poanius, dañjerus. An derzhienn-se zo ur gwall dra : dañjerus eo. Paket en deus ur gwall lamm. En hent-se ez eus ur gwall bleg. Klevet a ran trouz ar gwall vor : ar mor dirollet. Er bloaz-se hor boa bet ur gwall vloavezh. Pakañ ur gwall daol. [1954] Aet e oa ar paour kaezh Biz Kamm da anaon er bloaz 'raok, tapet gantañ ur gwall gleñved, « an difluksion boitrin », hervez ma lavar Tregeriz [...]. & Trl. N'eo ket ur gwall afer : n'eus ket kalz a zroug. & Kaout ur gwall deod : bezañ techet da zroukkomz diwar-goust an nesañ. & Ober gwall vuhez d'ub. : e heskinañ, bezañ tenn outañ. & Tennañ da wall fin, d'ur gwall fin. & (db. komzoù an dud) Kemer udb. a wall berzh : e gompren evel pa vefe lavaret gant ub. zo enep dezhañ. & Dre wall hent : dre an hent fall. Danvez deuet dre wall hent. 2. (db. an dud) Drouk, feuls. N'eo ket ur gwall vugel. Ur gwall blac'h, ur gwall baotr. [1924] Ret eo delc’her reut war ar paotr, pe e teuio da vezañ ur gwall den evelato. 3. Bras, spontus. Me a well gwall brez warnoc'h. Ur gwall zevezh am eus da ober. [1954] « Ur gwall zevezh am eus bet, emezañ, faezh on gant ar gozhni hag al labour, ha neuze… ha neuze ne dalv ken ar boan ». B. Dre eilp. Dreist, dispar. Paotred Lokemo zo gwall vartoloded. Ur gwall labourer eo hennezh.

Skouerioù istorel : 
101
Kuzhat roll ar skouerioù

gwall

1659
Daveenn : LDJM.1 pg mauuais

gwall egzampl

1659
Daveenn : LDJM.1 pg scandale

ar gwall ael

1732
Daveenn : GReg pg genie (Genie : mauvais genie, ou mauvais esprit.)

Dibaot den en deus gwall renom, / Na vez klouar, ma nad eo tomm.

1732
Daveenn : GReg pg fumée (Il n'y a point de fumée sans feu : phrase proverbiale.)

gwall

1732
Daveenn : GReg pg aventure (triple aventure)

gwell avizet

1732
Daveenn : GReg pg avisé (ée, sage, prudent)

rentañ ar c'hrim dibuniz dre e wall egzampl

1732
Daveenn : GReg pg autoriser (le crime par son exemp)

gwiskañ gwall liv

1732
Daveenn : GReg pg blemir (devenir blême, pâlir, changer de visage par l'émotion de quelque passion)

gwisket gwall liv

1732
Daveenn : GReg pg blemir (devenir blême, pâlir, changer de visage par l'émotion de quelque passion)

ober gwall fin

1732
Daveenn : GReg pg fin (Faire une mauvaise fin.)

ar gwall inklinasion eus ar c'hig

1732
Daveenn : GReg pg (la concupiscence de la) chair

gwall sonioù

1732
Daveenn : GReg pg (mauvaises) chanson(s)

gwall echu

1732
Daveenn : GReg pg fin (Mauvaise fin.)

gwall heñchoù

1732
Daveenn : GReg pg (de mauvais) chemin(s)

kemer gwall akustumañchoù

1732
Daveenn : GReg pg contracter (de mauvaises habitudes)

gwall fin

1732
Daveenn : GReg pg fin (Mauvaise fin.)

Ar govesion a zeu da varn ar goustiañs : hag al lez a zeu da varn ar gwall gomportamañchoù patant.

1732
Daveenn : GReg pg for (Le for interieur est le Tribunal de la Confesion : le for exterieur, celui des Magistrats.)

Ar govesion a zeu da varn ar goustiañs hag al lez a zeu da varn ar gwall gomportamañchoù aznat.

1732
Daveenn : GReg pg for (Le for interieur est le Tribunal de la Confesion : le for exterieur, celui des Magistrats.)

kaout ur gwall echu

1732
Daveenn : GReg pg fin (Faire une mauvaise fin.)

renoñsiñ d'e wall inklinasionoù

1732
Daveenn : GReg pg abnegation

un den a wall zegemer

1732
Daveenn : GReg pg abord

ur gwalldarvoud

1732
Daveenn : GReg pg accident

ar gwall viroù

1732
Daveenn : GReg pg aide(s, impositions de deniers extraordinaires)

gwall fortun

1732
Daveenn : GReg pg accident

gwall jestraouer

1732
Daveenn : GReg pg action

gwall aer a zo eno

1732
Daveenn : GReg pg air

gwall alanadoù

1732
Daveenn : GReg pg halenée (De mauvaises halenées.)

gwall jestr

1732
Daveenn : GReg pg action

gwall jestroù

1732
Daveenn : GReg pg action

bugale vat ha gwall vugale

1732
Daveenn : GReg pg (de bons, & de méchans) enfans

Gwall vlazet eo ar c'hig-mañ.

1732
Daveenn : GReg pg goût (Cette viande n'a point de goût, elle en a un mauvais.)

gwall aelez

1732
Daveenn : GReg pg genie (Genie : mauvais genie, ou mauvais esprit.)

Ar gwall voaz-se ho taono.

1850
Daveenn : GON.II pg daoni, daouni (Cette mauvaise habitude vous damnera).

Ur gwall arnev a zo bet dec'h.

1850
Daveenn : GON.II pg arné (Il y a eu un fort orage hier).

Ur gwall varn en deus douget.

1850
Daveenn : GON.II pg barn (Il a rendu un jugement injuste).

gwall alanadoù

1850
Daveenn : GON.II pg alanad

Gwall vlank eo an den yaouank-se.

1850
Daveenn : GON.II pg blañk (Ce jeune homme est bien délicat, bien faible).

Un daskor gwall hir en deus bet.

1850
Daveenn : GON.II pg daskor, dakor (Il a eu un fort long vomissement).

Gwall ziforc'h eo deuet gant ar vrec'h.

1850
Daveenn : GON.II pg diforc'h (Il est devenu bien laid, bien difforme par la petite vérole).

Ur gwall ziougan eo.

1850
Daveenn : GON.II pg diougan (C'est un mauvais pronostic).

Gwall zister eo ar mezher-se.

1850
Daveenn : GON.II pg dister (Cette étoffe est bien mesquine, de peu de valeur).

gwall zivezh eo evit ur plac'h yaouank

1850
Daveenn : GON.II pg divéz, divézet

Un den a wall zremm em eus kavet war an hent.

1850
Daveenn : GON.II pg dremm (J'ai trouvé sur la route un homme de mauvaise mine).

gwall

1850
Daveenn : GON.II pg drouk, droug, fall, gwall (mauvais. méchant. malin. nuisible. pernicieux).

ar gwall aelez

1850
Daveenn : GON.II pg éal, el (les mauvais anges, les démons).

Ur gwall aer a zo amañ.

1850
Daveenn : GON.II pg éar (Il y a un mauvais air ici).

Gwa da neb a zo a wall vro.

1850
Daveenn : GON.II pg gwâ ou gwâz (malheur à qui est d'un mauvais pays).

Ur gwall den eo.

1850
Daveenn : GON.II pg gwall (C'est un mauvais homme, un méchant homme).

gwall deod

1850
Daveenn : GON.II p.7 introduction, "mauvaise langue"

gwall baotr

1850
Daveenn : GON.II p.7 introduction ; "méchant garçon"

gwall vab

1850
Daveenn : GON.II p.7 (méchant fils).

gwall wilioud

1850
Daveenn : GON.II p.7, introduction ; "accouchement malheureux"

gwall c'her

1850
Daveenn : GON.II p.7 introduction, "méchant mot"

gwall zen

1850
Daveenn : GON.II p.7; introduction, "méchante personne"

gwall gomz

1850
Daveenn : GON.II p.7, introduction, "mauvaise parole"

Gwall varn

1850
Daveenn : GON.II p.7, introduction, "jugement cruel"

Gwreg Pêr a zo ur gwall vaouez.

1850
Daveenn : GON.II p.62, "La femme de Pierre est une méchante femme".

Ur gwall varv en deus bet.

1850
Daveenn : GON.II p.63

Ho preur en deus ur gwall baotr.

1850
Daveenn : GON.II p.64, "Votre frère a un méchant garçon".

ober gwall implij eus a un dra

1850
Daveenn : GON.II.HV pg implich (faire mauvais usage d'une chose).

Bremañ hep karantez / Kalz a dud a zimez, / Hag a-benn daou zervezh / Ma vez bet an eured, / Bagig an daou bried, / Gant arnev ha gwall vor, o tont da zisturiañ, / A sko oc'h ar c'herreg hag a ya d'ar oueled.

1867
Daveenn : MGK p58

Hemañ ne zistroas ket / Hag a [e] voe gwall baket.

1867
Daveenn : MGK p97

« Lâret em beus dezho ho poa ur gwall stropad, / Edoc'h war an diskar. »

1867
Daveenn : MGK p105

Evel-se eo ez a da goll / Ar garantez dre ar bed-holl, / Ha, gant karantez ar galon, / E kouezh pep vad en ur mor don / Ne zislonko, gant an amzer, / Nemet pense dioc'h ar reier, / Nemet kleñved divronn estren, / Nemet alies danvez gwall den, / Danvez grweg fall, danvez muntrer / Digant magerez deut d'ar gêr.

1867
Daveenn : MGK p135

Ur gwall bennad e kave dezhañ e ranke gedal hag e tigoras ar gambr.

1877
Daveenn : EKG.I. p.14

Klaodina en em lakaas da gontañ dezhañ a-nevez ar gwall draoù a yoa en em gavet er gouent, hag, o klevet Klaodina o kontañ, e ouele adarre.

1877
Daveenn : EKG.I. p.49

Den ne lavaras gwall gomz, mes den ebet ivez na deuas muioc’h war o zro en ti-kêr, eget n’oa bet en iliz.

1877
Daveenn : EKG.I. p.233

— Krediñ a ran ac’hano[ut], rak tud ar vro-mañ, kaer zo, n’int ket gwall dud.

1878
Daveenn : EKG.II p.128

— Ha neuze ur gwall dra all a zo c’hoazh war ho kont. Ne nac’hot ket oc’h aet da gred evit an Aotrou Borgn de la Tour, eus a vaner Keraouell, rak kement-se a zo skrivet zoken war baperoù ti-kêr Gwinevez ?

1878
Daveenn : EKG.II p.65-66

— An traoù-se ne sellont ket ouzhin-me. N’eus ket gourc’hemennet din lavaret deoc’h perak on deuet d’ho kerc’hat, n’em eus ken urzh nemet d’ho kas da brizon Lesneven. Evelato e c’hellan lavaret deoc’h oc’h tamallet diwar-benn gwall draoù. Klevet [e]m eus lod anezho gant ar jeneral Canclaux, a ra stad bras ac’hanon.

1878
Daveenn : EKG.II p.61

gwall

1909
Daveenn : BROU p. 247 (mauvais; il est curieux que ce mot soit employé comme superlatif. Il est employé aussi bien en bonne qu'en mauvaise part.

Gwall reverzhi a veuz en he zreuz al ledenez kimbrek (Jutland) eus mor an Hanternoz d’ar mor Baltik hag a voe marteze pennabeg d'un darn Kelted da zivroañ [...].

1923
Daveenn : SKET p.148 "Taolenn-amzeroniez evid istor ar Gelted".

Stignañ rouedoù a reont eus an eil menez d’egile, koulma geotennoù, toullañ trapedoù, enaouiñ tantadoù a geuneud glas ha gwall louzeier da sevel ur moged du, tev, mougus ha flaerius.

1924
Daveenn : SKET.II p.51

Ret eo delc’her reut war ar paotr, pe e teuio da vezañ ur gwall den evelato.

1924
Daveenn : BILZ1 Niv. 43-44, p.1020 (Gouere-Eost 1924)

Ar mor, avat, ne blije ket nemeur din d'ar c'houlz-se, na bremañ, kennebeut all, n'on ket gwrac'h gantañ, rak, da'm meno, ar gazeg c'hlas a ra re, kalz re, a drouz, hag, ouzhpenn da se, he c'havan gwall griz e-keñver mordeidi Breizh.

1929
Daveenn : SVBV p.14

gwall anken

1931
Daveenn : VALL pg affres

gwall zister

1931
Daveenn : VALL pg abject

gwall c'hloazet

1931
Daveenn : VALL pg (grièvement) blessé

gwall aozet

1931
Daveenn : VALL pg (grièvement) blessé

gwall abadenn

1931
Daveenn : VALL pg (mauvaise) affaire (échauffourée)

gwall

1931
Daveenn : VALL pg beaucoup

gwall livet

1931
Daveenn : VALL pg blème

gwall debriñ

1931
Daveenn : VALL Rakskrid p XXXIV

E Montroulez e voe taolet pled ne oa ket ur gwall doullad unvaniezh etre ar « Barizianed » hag ar « Vrezhonegerien ». Aes e oa gwelout e oa div gostezenn o tiwanañ, hag e vije arne ur wech bennak… E Gwened, ar foz a zonaas c’hoazh etrezo.

1944
Daveenn : EURW.1 p.131

Ur gwall bezh labour a oa da ober : ur c'hrav sonn da bignat.

1944
Daveenn : EURW.1 p84

— « Ar voereb a zo gwall-glañv, » a lavaras unan all. « Ur gwall daol e vezo eviti klevout eo beuzet he gwaz. »

1944
Daveenn : ATST p.23

Vallée a gomze din eus an Association Bretonne ne oa nemeti a vreuriezh, emezañ, o tifenn hor bro ouzh he gwall blanedenn.

1944
Daveenn : EURW.1 p56

Juluen a groge e divskouarn ar re a veze anvet dezhañ evel gwall bennoù hag a [sic, e] sache anezho e-maez.

1944
Daveenn : EURW.1 p40

— « O ! o ! petra ’sinifi ar reuz-mañ ? » emezañ, en ur zont. An tabut a ehanas war an taol. Rak, ma ne oa ket ar baraer ur gwall zen, ur c’haer a zen e oa, ha gant nerzh ur marc’h en e zivrec’h.

1944
Daveenn : ATST p.88

Aet e oa ar paour kaezh Biz Kamm da anaon er bloaz 'raok, tapet gantañ ur gwall gleñved, « an difluksion boitrin », hervez ma lavar Tregeriz, o tont gleb dour-teil eus an aod e-kerz ar goañv ha dindan ar glav a-bil.

1954
Daveenn : VAZA p.38, notenn 1

Kaset e voe raktal un den da Landreger da di ar mezeg, met ne deurvezas ket an Aotrou Gwezenneg dont da Briel : « Ur gwall zevezh am eus bet, emezañ, faezh on gant ar gozhni hag al labour, ha neuze… ha neuze ne dalv ken ar boan ».

1954
Daveenn : VAZA p.44, notenn 1

Ne oa ket dija va zad evit gouzañv e vamm-gaer keit ha ma voe o chom en he zi, e Krec’h-Eliez, met adal ma rankas bevañ ganti dindan an hevelep toenn, stagañ a reas d’ober gwall vuhez dezhi, daoust ha m’en devoa ezhomm ha tremen ezhomm diouti.

1954
Daveenn : VAZA p.48-49

Ar Vatezh, ur wrac’h kozh ha kintus, gwall zaoulagad en he fenn. Deuet eo tre hep skeiñ war an nor.

1960
Daveenn : PETO p29

Gwall bilpous, person, az kavan / Ha, d'en lâret, mui ne davan / Pa anavezez e pe lec'h / Emañ an trubard ' zo war dec'h.

1960
Daveenn : PETO p.39

Gwashoc'h hiriv an enkadenn / Deut d'am eren gant he chadenn / Hag am zaol e gwall abadenn.

1960
Daveenn : PETO p39

Ur gwir breder eo din ma c'harg, beleien ger, / Ha gwander ma beli am glac'haro bepred / Rak dic'halloud on bet d'ho tifenn diouzh tud kêr / Mennet d'hoc'h izelaat dre wall ardoù ar bed.

1960
Daveenn : PETO p15

gwall washaour e seblantez bezañ

1972
Daveenn : BAHE niv. 75, p.21

Menegomp c'hoazh, evit al lennerien n'o dije ket gwall soñj ken e oa [bet] ur gwallzarvoud e kreizenn nukleel Three Miles Island, e miz Meurzh 1979.

1980
Daveenn : BREM Niv. 0, p.5

Lodenn gentañ ar prosez, d'ar 6 a viz Meurzh, a oa bet ur gwall hini

1980
Daveenn : BREM Niv. 1, p. 4

N'on ket evit chom da azezañ ha dav eo din ober tro al lestr hep ehan ; hemañ a vrall hag a vrañskell, petra bennak ma n'eus ket a wall avel.

1985
Daveenn : DGBD p10

"Diwar arouaregezh, gwall vuhezegezh", evel a lavarfe Adrianí.

2015
Daveenn : EHPEA p18

Ofis publik ar brezhoneg

Rouedadoù sokial