I.
V.k.
A. V.k.e.
1. RELIJ.
[1499, 1659, 1732, 1850] Kenteliañ dre gomz, war kelennadurezh ar relijion prl.
Prezeg an Aviel, ar feiz. [1732] Kaer a zo prezeg d'ar bobl, ne weler ket a welidigezh, a cheñchamant buhez.
[1878] Va gwall ha va zorfed / Dirak an nasion,/Eo ma em eus prezeget/ An Aviel gwirion, / Tamallet al lezenn /Da vezañ chismatik, /Hag ouc’hpenn ivez, heretik.
&
Dre skeud.
Prezeg an Aviel dre ar skouerioù, an oberoù.
&
Ent krenn
Prezeg dre ar skouerioù.
2. (er relijion pe o kemer skouer warni)
Erbediñ (udb.).
Prezeg ar binijenn. Prezeg karantez ar vro.
3. Kenteliañ (ub.) war ar relijion.
Lavaret an oferenn d'e genvroiz, o frezeg hag o c'hofes.
B. v.k.d.
[1659, 1732] Prezeg ouzh, gant, da ub. : komz ouzh, gant, da ub.
[1659] Prezeg ouzh ur re bennak. [1732] Bezañ hoc'h eus da brezeg outañ.
&
[1732] Prezeg e sioul : kaozeal a vouezh izel.
II.
V.g.
1. [1850, 1867, 1909, 1954] Distagañ ur brezegenn (1, 2).
Prezeg a ra ar beleg bep Sul d'an oferenn bred. Prezeg e brezhoneg.
[1878] — D’am zro, Aotrou person Gall ! A-barzh ma vezo noz e-berr, me 'gred ho pezo paeet din-me ho tle. En dro-mañ e vezo din-me da brezeg !...
[1954] Em c’horn-bro, e parrezioù ’zo ne vez bremañ prezeget nemet e galleg, graet e vez ar c’hatekiz e galleg, e galleg e vez lennet lizheroù an Eskob ha kanet e vez ar seurt kantikoù : « Catholiques et Français toujours ! ».
2. RANNYEZH.
[2015] Komz.
Prezeg fraezh. Prezeg (e) brezhoneg.
Neuze ez komañsas ar werc'hez da brezeg dezhe ar joaioù eternel a Zoue hag en o c'hoñvertisas d'ar fez katolik, hag ez lavaras dezhe he devije ar gurun a verzhirinti.
neuse ez commancas an guerhes da prezec deze an yoau eternell adoue : hac en ho conuertissas dan fez catholic, hac ez lauaras deze he defie an curun a merzirinty :
1576
Daveenn :
Cath
p17
prezeg
prezec
1659
Daveenn :
LDJM.1
pg prescher
prezeget
prezeguet
1659
Daveenn :
LDJM.1
pg prescher
dereat eo deoc'h prezeg
dereat eo deoc'h prezec
1659
Daveenn :
LDJM.1
pg (il vous) siet (bien a parler)
prezeg ouzh ur re bennak
prezec ouz vrebenac
1659
Daveenn :
LDJM.1
pg aboucher, parler (a quelqu'vn)
abalamour ma prezegan
abalamour ma prezegañ
1659
Daveenn :
LDJM.1
pg abalamour ma prezegañ
prezeg a ra manivik
prezec a ra magniuic
1659
Daveenn :
LDJM.1
pg (il est) eloquent
aparchantout a ra deoc'h prezeg
aparchãtout a ra deoc'h prezec
1659
Daveenn :
LDJM.1
pg (il vous) siet (bien a parler)
prezeget ouzh ur re bennak
prezeguet ouz vrebenac
1659
Daveenn :
LDJM.1
pg parler (a quelqu'vn)
prezeget e sioul
prezeguet e sioul
1732
Daveenn :
GReg
pg (parler) bas
ar gwenvidigezhioù pe eus a re e prezeg an aviel
ar guenvidiguezou pe eus a re e prezeg an avyel
1732
Daveenn :
GReg
pg (les) beatitude(s, dont parle l'evangile)
Daveenn :
GReg
pg a (A l'entendre parler, vous diriez que)
Diwallit da brezeg !
Dihoallit da brezecq.
1732
Daveenn :
GReg
pg garder (Gardez-vous bien de parler.)
bezañ hoc'h eus da brezeg outañ
beza oc'h eus da brezec outañ
1732
Daveenn :
GReg
pg avoir (vous avez à lui parler)
prezeg e sioul
prezec ê sioul
1732
Daveenn :
GReg
pg (parler) bas
prezeget
prézéget
1850
Daveenn :
GON.II.HV
pg prézégi et prézek (parler en public. prêcher. discourir. - narrer. HV. Part.)
prezeg
prézek
1850
Daveenn :
GON.II
pg prézek, pg prézégi et prézek (parler en public. prêcher. discourir. - narrer. HV).
prezegiñ
prézégi
1850
Daveenn :
GON.II
pg prézek (voyez "prézégi"), pg prézégi et prézek (parler en public. prêcher. discourir. - narrer. HV).
Re vibin e prezeg.
Ré vibin é prézek.
1850
Daveenn :
GON.II.HV
pg prézégi (il prêche trop vite).
— Goude 'ta lavaret / Penaos eus a bellbro e oant en em gavet / An eil gant egile, da vezañ reuzeudik, / Dre glask dont da vezañ eürus ha pinvidik, / Hor pevar den paour[,] skuizh o prezeg, o vale, / Tostik-tost d'ur feunteun a azezas neuze.
— Goude 'ta lavaret / Penaoz euz a bell-bro e voant en em gavet / Ann eil gant egile, da veza reuzeudik, / Dre glask dont da veza euruz ha pinvidik, / Hor pevar den paour skuiz o prezeg, o vale, / Tostik-tost d'eur feunteun a azezaz neuze.
1867
Daveenn :
MGK
p79
En ur gêr ne anvin, zo pell diouzh ar vro-mañ, ur gêr a voa enni leun a dud pennoù skañv; ur marvailher brudet, eus ar re ouiziekañ; o welet edo 'n droug a-lamm o tirollañ; hag e teuje a-benn da gas ar vro da goll a yeas war leurgêr evit prezeg d'an holl
enn eur gear ne hanvinn, zo pell dioc'h ar vro-mañ, eur gear a voa enn-hi leun a dud pennou skan, eur marvailler brudet, euz ar re wisieka, o welet edo 'nn drouk a lamm o tirolla, hag e teuje a-benn da gas ar vro da goll, a ieaz war leur gear evit prezeg d'ann holl.
1867
Daveenn :
MGK
p1
« Kaer am boa-me prezeg, den ne rae van ebet, / Hag e-lec'h trugarez[,] dismegañs am beus bet. »
« Kaer am boa-me prezeg, den ne rea van ebed, / Hag e-leac'h trugarez dismeganz am beuz bet. »
1867
Daveenn :
MGK
p75
Koulskoude an diotachoù-se a zo bet prezeget dre hor bro, ha dalc’het ker start dezho gant ar Republik, ma’z eus meur a veleg hag a zo bet er prizon hag a zo marv dre ar "c'hilhotin", abalamour ne falveze ket dezho sentiñ ouc’h traoù ken diskiant.
Koulskoude an diotachou-ze a zo bet prezeget dre hor bro, ha dalc’het ker stard d’ezho gand ar Republik, ma’z euz meur a veleg hag a zo bed er prizoun hag a zo maro dro ar "c’hillotin", abalamour ne falveze ket d’ezho senti ouc’h traou ken diskiant.
1877
Daveenn :
EKG.I.
p.6-7
Ma n’am c’hredit ket, kontit, mar kirit, pet a vugale Plougerne, beleien, leanezed, frered, a zo e Breizh hag er broioù all o prezeg an Aviel hag o teskiñ d’ar vugale lezennoù Jezuz-Krist, hag e velfet eo atav gwriziennet mat ar feiz e Plougerne.
Ma n’am c’hredit ket, kountit, mar kirit, ped a vugale Plougerne, beleien, leanezed, frered, a zo e Breiz hag er broiou-all o prezeg an Aviel hag o teski d’ar vugale lezennou Jesus-Christ, hag e velfot eo atao grichennet mad ar feiz e Plougerne.
1877
Daveenn :
EKG.I.
p.238-239
Daoust ha sant Per, hag en doa ranket gwechall kaout e c’halloud da brezeg an Aviel digant an Impalaer a yoa d’ar mare-se e Rom ?
Daoust ha sant Per, hag en doa ranket guechall kaout he c’halloud da brezek an Aviel digant an Impalaer a ioa d’ar mare-ze e Roum ?
1877
Daveenn :
EKG.I.
p.5
N’oa ket a-walc’h c’hoazh kement-se : bemdez, goude merenn, e testume ar vugale a-dro-war-dro en he c’hambr, hag eno e teske dezho o fedennoù, e rae dezho katekiz hag ec’h alie anezho da bellaat dioc’h an dud fall a rede ar vro en ur brezeg a-enep ar veleien hag a-enep relijion Jezuz-Krist.
N’oa ket avoalac’h c’hoaz kement-se : bemdez, goude mern, e testume ar vugale a dro-var-dro enn he c’hampr, hag eno e teske d’ezho ho fedennou, e rea d’ezho katekiz hag ec’h alie anezho da bellaat dioc’h an dud fall a rede ar vro en eur brezek a enep ar veleien hag a enep relijion Jesus-Christ.
1878
Daveenn :
EKG.II
p.178
— D’am zro, Aotrou person Gall ! A-barzh ma vezo noz e-berr, me 'gred ho pezo paeet din-me ho tle. En dro-mañ e vezo din-me da brezeg !...
— D’am zro, Aoutrou persoun Gall ! Abarz ma vezo noz eberr, me gred o pezo paet di-me ho tle. Enn dro-man e vezo di-me da brezek !...
1878
Daveenn :
EKG.II
p.149
Va gwall ha va zorfed Dirak an nasion, Eo ma em eus prezeget An Aviel gwirion, Tamallet al lezenn Da vezañ chismatik, Hag ouc’hpenn ivez, heretik.
Va goall ha va zorfed Dirak an nasion, Eo ma em beuz prezeget An Aviel guirion, Tamallet al lezen Da veza chismatik, Hag ouc’hpenn ive, heretik.
1878
Daveenn :
EKG.II
p.246-247
prezeg
prézek
1909
Daveenn :
BROU
p. 412 (parler en public)
Hag e kaozeent, hag e prezegent, dever enne.
Hag e kôzeent, hag e prezegent, dever enne.
1924
Daveenn :
BILZ1
Niv. 41, p.949 (Mae 1924)
Enni emañ o veskañ u[n] niver dreist-kred a bobladoù hag a veuriadoù, o prezeg en un niver dreist-muzul a yezhoù.
Enni eman o veska eur niver dreist-kred a bobladou hag a veuriadou, o prezeg en eun niver dreist-muzul a yezou.
1924
Daveenn :
SKET.II
p.70
Na glask ket drevezañ ar re-all, nag en o gwiskamant, nag en o c’herzhed, nag en o emzalc’h, nag en o doare prezeg, mennozhiañ pe oberiañ. Na c’hoanta nag o c’heneilder, nag o meuleudi, nag o strakadoù-daouarn.
Na glask ket dreveza ar re-all, nag en o gwiskamant, nag en o c’herzed, nag en o emzalc’h, nag en o doare prezeg, menozia pe oberia. Na c’hoanta nag o c’heneilder, nag o meuleudi, nag o strakadou-daouarn[2].
1924
Daveenn :
SKET.II
p.31
Ar vartoloded, en-dro d’ar wezenn-dilh, a deue da gaozeal, da brezeg, evel gwechall-gozh an dud a skiant vras war an heñchoù, war leurioù-kêr evit diskiñ d’o diskibien an traoù burzhudus a oa diwanet en o spered pe o devoa dic'hwriziennet eus hini ar re all.
Ar vartoloded, en-dro d’ar weenn dilh, a deue da gôzeal, da brezeg, evel gwechall-goz an dud a skiant vras war an henchou, war leuriou kêr evit diski d’o diskibien an traou burzudus a oa diwanet en o spered pe o devoa diwriennet eus hini ar re all.
1925
Daveenn :
BILZ2
p.133
aotren da ub. prezeg
aotren da u. b. prezek
1931
Daveenn :
VALL
pg autoriser (qqn à parler)
aotren ub. da brezeg
aotren u. b. da brezek
1931
Daveenn :
VALL
pg autoriser (qqn à parler)
An Ao.Ao. Corven ha Caouissin a dro ar selloù war an teatr, en deus kalz d'ober, e Breizh, a-benn bezañ stummet diouzh ar vicher en gweler oc'h ober hiriv e lec'h all : prezeg d'an dud a-vremañ, 'n un doare bev, krenn, nerzhus.
An Ao.Ao. Corven ha Caouissin a dro ar sellou war an teâtr, en deus kalz d'ober, e Breiz, a-benn beza stummet diouz ar vicher hen gweler oc'h ober hirie elec'h all : prezek d'an dud a-vreman, 'n eun doare beo, krenn, nerzus.
1935
Daveenn :
BREI
niv. 425/1c
Kevredigezh Celtia a gasas ul lizher digor da c'hournamant Frañs, e miz gwengolo 1902, evit sevel he mouez a-enep kelc'hlizher an aotrou Combes, ministr an Diabarzh, a zifenne ouzh ar velein prezeg brezhoneg hag ouzh ar vistri-skol gouzañv an disterañ ger brezhoneg.
Kevredigez Celtia a gasas eul lizer digor da c'hournamant Frañs, e miz gwengolo 1902, evit sevel he mouez a-enep kelc'hlizer an aotrou Combes, ministr an Diabarz, a zifenne ouz ar velein prezeg brezoneg hag ouz ar vistri skol gouzañv an distera ger brezonek.
1944
Daveenn :
EURW.1
p.187
An aotrou Jozeb Loth, kelenner keltiek e Skol-Veur-al-Lizhiri Roazhon, a brezegas war "Donedigezh Breizhiz Breizh-Veur e Breizh-Vihan".
An Aotrou Jozeb Loth, kelenner keltiek e Skol-Veur-al-Liziri Roazon, a brezegas war "Donedigez Breiziz Breiz-Veur e Breiz-Vihan".
1944
Daveenn :
EURW.1
p.188
E gefridi a oa prezeg Komz ar Wirionez d'ar bobl fidel, en argoll er Bed Bras, Ha petra a ouie, eñ, diwar-benn ar Bed Bras ?... Milligañ pec'hedoù ar C'hig ?...
1949
Daveenn :
SIZH
p.64
- Pregit dimp !... Hag oc'h deut, daoust da se, d'en em... goll e gouelec'h kras ha krin Kastilha-Gozh ?
1949
Daveenn :
SIZH
p.45
- Me, dimezell, n'on na Tad na porzhier. Pediñ a ran an Aotrou Doue, avat, ma ray diouzhin ur servijer doujus hag ur beleg izel e galon, hogen barrek hag helavar da brezeg E Anv Santel.
1949
Daveenn :
SIZH
p.45
Em c’horn-bro, e parrezioù ’zo ne vez bremañ prezeget nemet e galleg, graet e vez ar c’hatekiz e galleg, e galleg e vez lennet lizheroù an Eskob ha kanet e vez ar seurt kantikoù : « Catholiques et Français toujours ! ».
1954
Daveenn :
VAZA
p.59
Deomp-ni ho Nasion 'brezeg breudeuriezh.
Deomp-ni ho Nasion 'brezeg breudeuriez.
1960
Daveenn :
PETO
p49
N'eo ket a-walc'h prezeg diwar-benn an emgann diwezhañ evit ma teufe da wir, na gervel d'ar brezel evit bezañ ur stourmer radikal.